Disli Sazangiller ve Akrabalari kategori için arşiv kayıtları.
DENİZ TURNA BALIKLARI,UÇAR-BALIKLAR VE YARIM GAGALILAR
BU GRUBA giren balıklar doğuştan sanatkârdırlar. Bazı dillerde «iğne balığı» da denilen deniz turnabalığıgilleri, suyun yüzünde canlı birer kargı gibi kayarlar, yarım - gagalar perende ustası ve güreşçidirler, uçar balıklar ise su uçulanlarıdır. Uzunluğu 2.5 santimle 150 santim arasında değişen bu türler, tropikal ve sıcak mutedil denizlerde çoğunlukla yüzeyde yaşarlar.
Zayıf, fakat yırtıcı avcılar olan elli kadar deniz - turnabalığı türü «Belonidae» ailesini, 60-75 çeşit yarım - gaga ise «Hemirhamphidae» ailesini meydana getirir. Her iki grubun birçok üyeleri arada akar-sulara ve göllere de girerler.
Güney Doğu Asya’nın, Doğu Hint adalarının ve filipinlerin bazı golleriyle akârsularında hiç denizde yaşamayan bazı ufak yarım - gagalar vardır. Bunların bazıları, takımın öbür üyelerinden farklı olarak, canlı yavru doğururlar, Siyamlılar, içlerinden birini (Dermogenys pusillus), daha iyi bilinen kavgacı balıklar gibi dövüştürmek üzere yetiştirirler. Bu minik yanm-gagaların erkekleri, birbirlerini çeneleıiyle kavrayarak bazen saatlerce güreşirler. «Exocoetidae» ailesi ise altmış kadar türü bulunan uçar-balıklardan meydana gelmiştir.
Bu takıma giren balıklar, yüzgeçlerinde diken olmayışından ve göğüs yüzgeçlerinin vücude olağanüstü yüksekte bağlanmasından tanınırlar. Sırt ve karın yüzgeçleri vücudun arkasına düşer.
(Anableps tetrophthalınus)
Yüzeyde yüzen «dörtgöz» ün öylesine mükemmel yapılı gözleri vardır ki aynı zamanda suyun hem yukarısını, hem de altını görebilir. Dörtgöz”ün gözü olduğunu söylemek tabiî mübalâğalı olur. Bu balık aslında, gözlerinin yansı suyun dışında, yansı ise suyun iğinde olarak yüzer. Göz merceğinin alt ve üst yarılarının tertibi ile kavis farkı, su yüzeyinin üstündeki ve altındaki cisimlerin resminin, gözün ağkatının başka başka bölgelerine düğmesine imkân verir. Dörtgöz böylece her iki ortamda da olan bitenlerden haberdardır.
Bu balık aynı zamanda son derece tetik olup yakalanması en güç balıklar arasındadır. Kıyıda en ufak bir hareket sezen dörtgöz derhal oralardan uzaklaşır. Ağlardan kaçmanın yolunu bildiği gibi, oltalara da gelmez. Bu balıklar genel olarak ortalama 30 santim uzunluğundadır.
Dörtgözler akarsularda, göllerde ve tatlı ve acımsı sularda yasarlar. Silindir biçimli uzunca vücutları üstte yassümıştır. Yüzeyde yüzdükleri zaman yalnız, kurbağanınki gibi fırtlak olan gözleri sudan dışarı çıkar. Bu batik, yosunlarla böcekler ve lârvalarıyle ve yüzeye yakın bulunan küçük kabuklularla beslenir. Dörtgözler canlı olarak doğarlar. Doğuşta 4-4.5 santim uzunluğundadır.22-23 santimlik bir dişinin içinde 6 -13 yavru bulunabilir. İçerisinde yumurtaların vücut bulduğu ve yavruların da doğana kadar yaşadıkları yumurtalıkta, gelişen yavruların beslenmesi için çetrefil bir tertip yer alır.
Dörtgöz’lerin bu türü Güney Amerika’nın kuzeyinin Atlantiğe akan sularında ve Tirinidad’da bulunur. Biri Güney Amerika’da, öbürü ise Güney Meksika ile Orta Amerika’nın büyük bir kısmında olmak üzere iki tür daha vardır.
(Xiphophorus helleri)
«Meksika kılıçkuyruğu» ev akvaryumları için rağbet gören süs balıklarındandır. Başlıca özelliği erkeklerinin taşımakta olduğu «kılıç» tır. Bu, kuyruk yüzgecinin alt yarısının uzun ve sivri bir uzantısıdır. En iri kılıçkuyruk erkekleri 15 santim uzunluğundadırlar ve bu uzunluğun yarısı kuyruktur. Balığın bu kılıçtan ne şekilde yararlandığı belli değildir. Bir söylentiye göre, kılıç, flörtte dişileri cezbetmeye yarar.
Kılıçkuyruklar Honduras, İngiliz Güyanı, Guatemala ve Güney Meksika gibi Orta Amerika ülkelerinin Atlantiğe akan sularında bulunurlar. Yüksekteki serince suları tercih ettikleri görülmüştür.
Kılıçkuyruklarla «Xiphophorus maculatus» bilimsel adlı akrabalarının melezleri çok kere «melanoma» denilen kara kansere kurban olmakta, bundan ötürü de laboratuvarlarda bu hastalığa karşı girişilen araştırmalarda kullanılmaktadırlar. Bu balıklar tıbbî araştırma yönünden beyaz fare ile hint domuzununkine eşit bir önem kazanmak yolundadırlar.
(Gambusia affinis)
«Sivrisinek balığı», sivrisineklere ve özellikle bunlardan sıtmayı bulaştıranlara karşı giriştiği savaşta insanoğluna yardımcı olmak üzere yetmişi aşkın memlekete sokulmuştur. Eskiden yalnız Kuzey Doğu Meksika ile Birleşik Amerika’nın güney doğusunda bulunurken, 1905′ ten beri Avustralya’nın dışındaki bütün kıtalara girmiştir. Sivrisinek balığı bu sayede dünyanın en yaygın tatlı su balığı olmuştur.
Bir ergin sivrisinek balığı dişisinin on saatin içinde 150 sivrisinek larvası yediği görülmüştür.Dişi sivririsinek balıklan bazen 6 santim uzunluğunda olabilirlerse de, ortalama uzunlukları 3.5-4 santimdir. Erkekler daha ufaktır Uzunlukları ender olarak 3 santimi geçer. Bu fark, dişilerin hayatları boyunca büyümeye devam etmelerinden, erkeklerin büyümesinin ise erginleşmeleriyle birlikte sona ermesinden ileri gelir. Dişiler aynı zamanda erkeklerden daha uzun yaşarlar. Hayat süreleri tabiatta on beş ay kadardır. Herhangi bir bölgede dişi sivrisinek balığı, erkek sayısından daima fazladır.
Sivrisinek balıkları tropikal bölgelerde bütün yıl ürerler, fakat kışların serin veya soğuk olduğu yerlerde üremeleri yalnız sıcak aylarda olur. Ortalama 40-50 yavru canlı olarak dünyaya gelir. Bunlar doğuşta 7.5 milimetre uzunluğundadır. 6 santim uzunluğunda bir dişinin içinde 315 yavru bulunmuştur. Dişiler 3-4 haftada bir doğum yaparlar. Erkek sivrisinek balıkları, döllemede yararlı, değişmeye uğramış anüs yüzgecinin varlığı sayesinde dişilerinden kolaylıkla ayırt edilirler.
LEBİSTESGİLLER» in, dişli- sazangillerin canlı yavru doğuran yakın akrabaları olduğunu gördük. Aralarında birçok süs balığı yer alır.
LEBİSTES
(Lebistes reticulatus)
«Lebistes», parlak renkleri, devamlı faaliyeti ve ilginç üreme âdetleri sayesinde bütün dünyadaki akvaryumların en gözde süs balıklarındandır. Erkekleri 2.5-3 santim, dişileri 4-5 santim uzunluğunda olur. Sivrisineklerin tatlı sulardaki larvalarını yemek suretiyle bu balık eskiden Güney Amerika’nın kuzeyiyle Batı Hint adalarının acı kıyı sularında, nehirlerinde, göllerinde ve hendeklerinde bulunurdu. Fakat sonradan tropikal kuşakların Seylân, Singapur, Borneo, Tahiti, Havvaii adaları ve Arjantin gibi farklı köşelerine götürüldü.
Lebistes, yurdunda, «milyonluk balık» adını kazanacak derecede yaygındır. Esaret hayatına da kolaylıkla uyar. Ergin ve larva böcekler, başka balıkların yumurtaları ve yosunlar gibi ufak yiyeceklerle beslenir. Kendisi de dana iri bazı balıklara ve bazı kuşlara yem olur. Dişilerden daha ufak olan erkekler daha canlı renklidirler. Pastel kırmızısı, turuncu, san, yeşil, mor ve siyah beneklerle süslüdürler. Birbirine eş iki tanesini bulmak zordur.
Lebistesler canlı yavru doğururlar. Dişiler, uygun şartlar altında üç aylıkken ilk parti yavrularını doğurabilirler. Bu ilk dünyaya gelen yavrular genellikle kalabalık değillerdir. Dişi erginleştikten sonra da büyümeye devam eder ve gitgide daha fazla sayıda yavru dünyaya getirir. Ortalama sayı 56 ise de, 126 balıklık sürüler de görülmüştür. Yavrular, memelilerdeki gibi ana rahmi yerine, yumurtalığın içinde gelişirler. Dölleme, erkek lebistes’în değişmeye uğramış anüs yüzgeci: «gonopodium» aracıyla olur. Lebistesler yaklaşık olarak üç yıl yaşayabilirler.
DİŞLİ-SAZANGİLLER» in «Haplochilus» grubu, vücudunun ön kısmının yukarıdan aşağı, arka kısmının ise yanlarından basılmış olmasıyle dikkati çeker. Bu özellik, bu türlerin suyun yüzeyinin
hemen altında yüzen yüzey balıklları rından olduğunu gösterir. Birçok. «haplochilus» türlerinde kafanın arkasında baklava biçiminde, gümüş parıltılı bir leke dikkati çeker. Bu balığa yurdu Cava’da bundan ötürü «kalay kafa» anlamına gelen «kapala tima denilir;
Amerika’da çok yaygın «Fundulus» grubu üyeleri «Haplochilus» lara çok benzerler. Birleşik Amerika’ mn «Fundulus heteroclitus» türü ön plânda bir tuzlu su balığı olmakla beraber, çok kere kendiliğinden, özellikle ilkbaharda acı ve tatlı sulara yolculuk eder. Büyük ısı değişmelerine de tahammül edebilir ve uzun bir zaman suyun dışında yaşayabilir. Bu da yüzey balıklarındandır. Alt çenesi uzun olan ağzı, yüzeyde beslenmesine elverişlidir. Diri veya ölü bitkiler ve hayvanlarla karnını doyurur. Uzunluğu 12-15 santimdir. Dişiler erkeklerden biraz iridir. Yapışkan yumurtalar dibe veya taşların, ya da bitkilerin üzerine yumurtlatır.«Çöl dişli sazanı» (Cyprinodon macularius), gene Amerika’da çöllerindeki çaylarda ve kaynaklarda bulunur. Bu tür başka balıkların dayanamayacağı yükseklikteki ısılara olduğu kadar, donma noktasına yakın derecelere de dayanabilir. Yumurtlayan çöl dişli sazanlantım bazı sıcak su kaynaklarında bütün yıl boyunca üredikleri söylenmektedir.
«Rivulus» grubu dişli-sazangilleri canlı renkli balıklardır. Derelerle nehirlerin bu yerlileri akvaryumlarda rağbet görürler.
2-3 santimlik «yosun balığı» (Aphanius schantrei) ile dişli sazancık Aphanius dispar Anadolu tatlı sularında bulunan dişli - sazangiller dendir.
DİŞLİ - SAZANGİLLER,. (Cyprinodontidae) ve «lebistesgiller» (Poeciliidae) renkli bir grup meydana getirirler. Hepsi ufak, fakat faydalı balıklardır. Bazıları araştırma alanında insanların işine yaramıştır, başkaları sivrisineklerin üremesini önlerler, birkaç türleri ise akvaryum balığı olarak meşhurdur.
Dişli - sazangiller grubunda beş yüzü aşkın tür vardır. Çoğu tatlı sularda yaşarlar, fakat birkaçına tuzlu ve acı sularda rastgeünir. Bu balıklar tropikal enlemlerin yerlisidirler, pek azı mutedil kuşaklara çıkar. Bir tanesine Adriyatiğin deniz kıyısındaki göllerinde rastlanır. Fakat tür zenginliği asıl Amerika’dadır. Türlerin çoğu birkaç santimetre uzuniuğundadsr, en irileri 30 - 40 santimi geçmez. Görünüş bakımından sazanlara benzerlerse de, onlardan farklı olarak çenelerinde ve damak kemiklerinde sahici dişleri vardır. Ağızları ileri uzanabilir, pulları yuvarlak ve iricedir, hava keseleri basittir ve bazı türlerde yoktur. Yüzgeçlerinde diken bulunmaz. İki cins çoğu zaman farklıdır: Erkekler daha ufak ve daha canlı renklidir. Bazılarında anüs yüzgecinin değişmeye uğramasından meydana gelmiş bir çiftleşme orgam bulunur. Bu türlerin dişileri canlı yavru doğururlar. Yavruların gelişmesi torba gibi genişlemiş yumurtalıkta olagelir. Grubun en iyi bilinen aileleri, Kuzey Amerika kör mağara balıkları (Amblyopsidae), yumurtlayan dişli -sazangiller (Cyprinodontidae), canlı yavru doğuran lebistesgiller (Poeciilidae) ve dörtgözler’dir (Anablepidae).
Kuzey Amerika kör mağara balıkları’nın sekiz kadar türü bilinir. Bunların çoğu, Birleşik Amerika’nın orta kısımlarındaki soğuk yeraltı mağaralarında yaşayan pembe ve beyaz renkli ufak ve gözsüz balıklardır. Yumurta yumurtlayan dişli-sazangillerin 200 kadar türü Avustralya’dan başka bütün kıtalarda bulunur. Aralarında türlü ilginç türler, bu arada güzel akvaryum balıkları yer alır. Lebistes,kılıçkuyruk ve kara molinezya gibi türler canlı yavru doğuran lebistesgüler’dendir. Bu ailenin yurdu eskiden Kuzey, Güney ve Orta Amerika ile Batı Hint adaları iken, şimdi bilinerek veya kazaen dünyanın başka yerlerine de sokulmuşlardır.
