Dogustan Sanatkar Baliklar kategori için arşiv kayıtları.
(Cypselurus californicus)
«Kaliforniya uçar balığı», 45 santimlik uzunluğuyle uçar balıkların en büyüğüdür. Pasifik’te Kaliforniya açıklarında rastlanan bu uçar balık, dört kanatlı türdendir. Sırtayle yanları koyu mavi, karnı gümüş parıltılı beyazdır. Bu uçar balıkların yavrularının çenelerinde bir ara yarım daire biçiminde, diş diş bir çıkıntı göze çarpar. Bıyıkların değişmeye uğramasından meydana gelmiş bu tertip kırmızı renklidir. Başkaca öbür Atlantik dört-kanatlı uçar balığı’ndan belli başlı bir farkı yoktur.
(Cypselurus heterorus)
«Atlantik dört kanatlı uçar balığı», Atlantik’te Batı Hint adaları çevresinde ve Akdeniz’de yol alan gemilerdeki yolcular tarafından görülen uçar balık türlerinden biridir. Bu türde hem göğüs, hem de karın yüzgeçleri diğerlerine nispetle genişlediğinden, balık iki kanat çiftine sahip sahip olmuştur.
Bu uçar balıkların kuşlar gibi kanatlarını mı çırptıkları, yoksa uçak gibi havada mı kaydıkları uzun zaman tartışma konusu olmuştur. Anatomik incelemeler bu metotların ilkinin imkânsız olduğunu göstermiştir, zira uçar balıklar kanatların çırpılmasını sağlayan hacimli kaslardan tamamıyle yoksundurlar. Bununla beraber birçok kimseler, bilhassa uçuşan ilk safhalarında balığın kanatlarının hareket ettiğini gör. düklerini ileri sürmüşlerdir. Ama bu faydasız ve sırf insiyaki bir hareketten ibaret olabilir.
Çekilen filimlere göre uçar-balığın uçuşu şu şekilde olagelmektedir: Uçar balık sudan dışarı fırladığı sırada, yüzme hızı saatte 25-30 kilometredir. Bu arada göğüs yüzgeçleri yayılıp, göze, çırpılma gibi gözüken, fakat aslında vücudunkiyle ahenkli olan birtakım titreşimlerde bulunmaktadır. Henüz su içinde olan kuyruk yüzgecinin alt lopu da aynı zamanda büyük bîr hızla (saniyede 50 kere) sağdan sola çırpılır, bu hareket ise, balığın hızını saatte 55-90 kilometreye yükseltir. Aradan yarım saniye geçmeden balık tamamen sudan çıkar ve bu defa karın yüzgeçlerini de açar. Vücudu yatay olmuş ve katılmış, göğüs yüzgeçlerinin titreşimleri sona ermiştir. Uçar balık şimdi havada kaymaktadır. Bu uçuş yaklaşık olarak 15 saniye sürecek ve balığın sakin havada ortalama 50 metre kadar mesafe aşmasına imkân verecektir.
Hızın eksilmesi Atlantik dört kanatlı uçar balığı’nı tekrar suya düşürdüğü, ya da bir dalganın içinden geçtiği vakit, balığın kuyruk yüzgeciyle göğüs yüzgeçleri gene harekete geçer, böylece uçar balık ikinci bir sıçrayışla bir miktar daha yol alır. Bir tek uçuşunda genellikle bîr, iki kere sıçramakta ise de, kusursuz bir dalışla suya düşene kadar birbiri arkasından on bir sıçrayışlta bulunduğu da görülmüştür. Bu bileşik uçuşlar şüphesiz basit bir uçuştan daha uzun sürmektedir. Balığın, kuyruk yüzgecinin dışındaki kısımları yarım dakika kadar suyun dışında kalabilir ve balık bu arada 400 metre kadar yol alabilir.
(Exocoetus volitans)
»İki-kanatlı uçar balık», Atliantiğin en yaygın uçar balığı’dır, aynı zamanda Pasifikfle Hint Okyanus»’ larının sıcak kısımlarında da bulunur. Çoğu zaman okyanusun ortalarında görülen gerçek bir okyanus balığıdır. Bazen Akdeniz’de de bulunduğu balıkçılarca görülmüştür. 17-18 santimdir.
Bu balığın olağanüstü genişlemiş göğüs yüzgeçleri kanat yerini tutar, iki- kanatlı uçar balık bunlarm sayesinde havada kayar, bir gemi tarafından rahatsız edilince ya da daha iri bir balık tarafından kovalanınca, kurtulmak için çok kere bu yola başvurur. Dişleri olmayan iki-kanatlı uçar bahk, yüzeyde veya yüzeye yakın yüzen hayvansal veya bitkisel planktonlarla beslenir.
Yumurtaları da açık denizin yüzeyinde veya yüzeye yakın olarak yüzer.
UÇAR BALIKLAR göğüs yüzgeçlerinin olağanüstü gelişmesiyle dikkati çekerler. Bu tertip, sudan dışarı fırlamalarına ve tekrar suya düşmeden önce havada 200-300 metre kaymalarına imkân verir. Bu kabiliyet, uçar balıkların, sudaki düşmanlarından kurtulmalarını sağlarsa da, çok kere deniz kuşlarına yem olmalarına sebep olur. İç organları arasında hava keselerinin büyüklüğü dikkati çeker. 16 santimlik bir balıkta bu kesenin 9 santim uzunluğunda ve 2.5 santim eninde olduğu ve 44 santimetre küp hava aldığı görülmüştür. Uçar balıklar daha çok sıcak denizleri tercih ederler. Ender bulundukları Akdeniz’de iki tür: İki kanatlı uçar balık (Exocoetus volttans) ile göğüs yüzgeçleri anüs yüzgecinin hizasını geçen «Cypsulurus heterusus» türü
(Hyporharnphus unifasciatus)
«Yarım - gaga» bir gagaya sahip görünmektedir. En irilerinde bile 1.5 santimi geçmeyen kısa bir üst çenesi vardır, alt çenesi buna karşılık üsttekinden en azından sekiz kat uzun olur. Uzun çenede diş yoktur, bu çene üstelik ilk bakışta zannedileceği gibi kılıç gibi kullanılmaz da. Yarım-gaga bir av yakaladığı zaman, alt çenesi değil, üstteki hareket eder. Alt çenesinin vazifesi kesin olarak bilinmemektedir.
Yarım - gagalar küçük kabuklularla, yumuşakçalarla ve başta yosun olmak üzere bitkisel maddelerle beslenirler. Yazın yumurtlarlar. Küçük yavruların gagası yoktur ama, uzunlukları 1.5 santimi geçince alt çeneleri de uzamaya başlar. Yarım-gaga en çok 30 santim uzunluğunda olur.
Birleşik Amerika’nın batı kıyıları ile Batı Hint adaları arasında yaşayan bu tür, suyun yüzeyinde veya yüzeye yakın yaşar. Bazılarının suda yüzen değneklerin ve yosunların üzerinden atladıkları görülmüştür, Balık bu arada, yüzen cisme yaklaşır ve alt gagasının ucunu altına sokar. Bundan sonra anî bir hamleyle kendini, cismin öbür tarafında ve genellikle aksi yöne bakar bulur. Bu gösteriyi altı kere tekrarladı
ğı olur. Bazı yarım-gaga türleri de suyun dışına atlar veya yalnız kuyrukları suyun içinde kalmak üzere vücutlarını ileriye sürerler. Bu davranışları akrabaları uçar bahklarmkine benzer.
(Strongylura marina)
«Atlantik iğne balığı», Birleşik Amerika’nın doğu sularında yağar. Bir avcıya uygun yapıdadır. Gümüş renkli vücudu silindir biçimli ve son derece incedir: 15 santim uzunluğunda bir örneğin kalınlığı bir kurşun kalemden fazla değildir. Deniz turna balığı’nın tüm uzunluğunun beşte biri, dar bir gaga şeklinde uzamış olan ve uzunluğu boyunca çok sayıda sivri dişle silâhlı bulunan çenelerinden meydana gelir. Bu tür hemen tamamıyle küçük balıkları avlar. Bunları genel olarak çeneleriyle enlemesine yakalar, ustalıkla ağzının içine çevirir, sonra, baş önde olmak üzere bütün olarak yutar. Arada karidesleri de yakalayıp yer.
Atlantik iğne balığı’nın yumurtaları, değdikleri cisimlere bağlanmalarını sağlayan filiz gibi ipçikleriyle sarılıdır. Bu balıklar yazın ürerler. Yavru Atlantik iğne balığı’nın alt çenesi bir süre üst çeneden daha uzundur. Üst çene, ancak balık 15 santim olunca alt çeneyle eşit olacaktır. 120 santim uzunluğunda Atlantik iğne balıkları görülmüşse de, pek azı 75 santimi geçer.
Bu tür suyun yüzeyinde kargı gibi kaymaya ve zıplamaya meraklıdır. Arada, suda yüzen değnek gibi cisimlerin üzerinden atlar. Bu davranışın sebebi kesin olarak belli değilse de balıkların, bu suretle vücutlarındaki minik asalaklardan kurtulmaya çalışmaları mümkündür. Bir başka izah şekli de oyun oynadıklarıdır.
Bu Atlantik türü de başka bazı deniz turna balıkları gibi nehirlere girer ve tatlı suda yaşarken görülebilir
(Belone belone)
«Deniz turnabalığı», «Belone» lerin, bütün Avrupa denizlerine dağılmış, en iyi tanınan türüdür. 1 metre uzunluğunda ve ender olarak 1 kilodan ağır olur. Sırtı mavimsi - yeşil, karnı gümüşlü beyazdır. Avrupa kıyılarında çok kere uskumrularla bir arada görülür. Yılankavi hareketlerle yüzeye yakın yüzer, sık sık güçlü atlayışlarda bulunur. Bu arada sudan dikey olarak fırlar ve kuyruk önde olmak üzere tekrar gerisin geriye düşer. Etinin zayıf ve fena kokulu olmasına rağmen, balıkçılar tarafından çok tutulan bir balıktır.
DENİZ TURNA BALIKLARI,UÇAR-BALIKLAR VE YARIM GAGALILAR
BU GRUBA giren balıklar doğuştan sanatkârdırlar. Bazı dillerde «iğne balığı» da denilen deniz turnabalığıgilleri, suyun yüzünde canlı birer kargı gibi kayarlar, yarım - gagalar perende ustası ve güreşçidirler, uçar balıklar ise su uçulanlarıdır. Uzunluğu 2.5 santimle 150 santim arasında değişen bu türler, tropikal ve sıcak mutedil denizlerde çoğunlukla yüzeyde yaşarlar.
Zayıf, fakat yırtıcı avcılar olan elli kadar deniz - turnabalığı türü «Belonidae» ailesini, 60-75 çeşit yarım - gaga ise «Hemirhamphidae» ailesini meydana getirir. Her iki grubun birçok üyeleri arada akar-sulara ve göllere de girerler.
Güney Doğu Asya’nın, Doğu Hint adalarının ve filipinlerin bazı golleriyle akârsularında hiç denizde yaşamayan bazı ufak yarım - gagalar vardır. Bunların bazıları, takımın öbür üyelerinden farklı olarak, canlı yavru doğururlar, Siyamlılar, içlerinden birini (Dermogenys pusillus), daha iyi bilinen kavgacı balıklar gibi dövüştürmek üzere yetiştirirler. Bu minik yanm-gagaların erkekleri, birbirlerini çeneleıiyle kavrayarak bazen saatlerce güreşirler. «Exocoetidae» ailesi ise altmış kadar türü bulunan uçar-balıklardan meydana gelmiştir.
Bu takıma giren balıklar, yüzgeçlerinde diken olmayışından ve göğüs yüzgeçlerinin vücude olağanüstü yüksekte bağlanmasından tanınırlar. Sırt ve karın yüzgeçleri vücudun arkasına düşer.
