Balıklar

DORADO

(Coryphaena hippurus)

Dorado, uçar - balıklar ‘la beslenir. Dorado, uçar - balıkların uçuşu kadar hızlı yüzdüğünden, zavallıların havalanmasının bir faydası olmamaktadır. Uçar-balık suya düştüğü yerde dorado’ya yem olmaktadır. Dorado’nun hızı saatte 60 kilometre olarak ölçülmüştür. Bu balık avlarını kovalarken çok kere kendi de suyun dışına sıçramaktadır.
Dorado’nın dar, uzun ve üçgen biçimli vücudu, suyun direncini azaltan bir yapıdadır. Güçlü kuyruğunun ucunda derin çatallı bir kuyruk yüzgeci yer alır. Çok ışınlı ve yumuşak bir sırt yüzgeci hemen bütün sırtı boyunca uzanır. İri doradoların bilhassa erkeklerinin, vücuda hemen dikey olan çok yüksek alınları vardır. Bu sonuncu özellikten yoksun yavrular önceleri ayrı bir tür sanılırdı. Doradolar «Coryphaenidae» diye kendilerine öz bir aile meydana getirirler.
Doradolartn rengi ilginçtir. Bir dorado sürüsünün denizi elektrik mavisi şimşeklerle doldurduğu söylenir. Bu balığın rengi parlak mavilerin ve yeşillerin, siklamenin altın renginin karışımıdır. Fakat yakalanan doradolar’da bu parlak renkler çok çabuk kaybolur.
Şimdiye kadar ele geçen en iri dorado, 39 kilo ağırlığında ve 173 santim uzunluğundaydı. Doradolarin eti çok makbuldür, fakat ender yakalanan balıklardan olduğu için, fazla yenilemez.
Dorado sıcak denizlerin çoğunda bulunan bir okyanus balığıdır. İlkbaharda Batı Hint adaları çevresine yüzer yumurtalar yumurtladığı tahmin edilmektedir.

SARI - KUYRUK

(Seriola dorsalis)

Sarı-kuyruk, Kaliforniya açıklarında sürü meydana getirir. Taze yenildiği gibi, konservesi de yapılır. Ortalama 10 kilo ağırlığındaysa da, 40 , kilolukları da görülmüştür.
Sarı-kuyruk, ton balıklarr’na çok benzemekle beraber, «Carangidae» ailesinin üyesidir. İğ biçimli vücudu vardır. Sırtı mavimsi, karnı gümüşidir. Gözüyle kuyruğunun arasında sarımsı bir yol göze çarpar.Sarı kuyruk uskumru uçar balık gibi hızlı avlarla sardalyaları, hamsileri ve karidesleri kovalar. Yumurta dökümü mevsimi ilkbahardır.
Şeriolalarin sıcak denizlerde birçok türleri bulunur. Akdeniz’e öz bir türleri bile vardır. Bu, 2 metre uzunluğunda ve 100 kilo ağırlığında olabilirler.

POMPANO

(Trachinotus carolinus)

Pompano, Amerika’nın tropikal deniz balıklarının en makbulüdür. Ortalama ağırlığı 1 kiloyu geçmeyen bu balıktan her yıl 500 bin kilo yakalanır.
Pompano’nun ince pullu bir vücudu vardır. Sırt ve anus yüzgeçlerinin ilk birkaç ışını sivri uçlu ve üçgen biçimli bir çıkıntı şeklinde uzamıştır, öyle ki yüzgeç âdeta simetrik görünür. Pompano’nun rengi sırtında mavimsi yeşil, karnında gümüş renklidir, yüzgeçleri ise sarıdır.
Bu balıklar kıyı sularında kaynaşırlar. Yavruları çok kere kumsallara vurur, sonra dalgalar tarafından alınarak tekrar açığa sürüklenir. Genç pompano’lar suyun dışında ekseri türlerden daha uzun yaşayabilirler. Pompanolar başka türlerin yumurtaları ve yavrularıyle ve birçok kabuklularla beslenirler. Erginliklerinde pek az dişleri vardır veya hiç dişsizdirler. Ufak ve kemikli çeneleriyle pekâlâ islerini gördükleri anlaşılmaktadır.

MALTA PALAMUDU veya öbür adıyla PİLOT BALIĞI

Malta palamudu, çok kere gemileri ve iri balıkları, özellikle köpekbalık-iannı takip eder. Eski Yunanlılar, bu balığın, denizde yolunu kaybeden gemicilere kılavuzluk ederek limanın yolunu gösterdiğine inanırlardı. Fakat yapılan tetkikler, Malta palamutlan’nm, gemilerle dana iri ğı avlardan hisse almak ümidi, onları takip ettiğini ortaya ‘koymuştur. Gemilerden atılacak çöplerin arasında kendilerine yiyecek bulmak ve köpekbalıklarının paraladığı avlardan hises almak ümidi, onları takip edişlerinin sebebi olsa gerektir.
Çeşitli okyanus balıklarının yüzer cisimler tarafından cezbed il dikleri. hele bazı türlerin bunların bilhassa altına girdikleri’ görülmektedir. Malta palamudu’nun yavruları da yüzer yosunların veya deniz-anaları’nın altına, ya da bazı dillerde «portekiz harp-gemisi» diye de isimlendirilen fizalya’nın zehirli dokunaçlarının arasına sığınmaktadırlar. Bu ufak Malta palamutları erginlerden o kadar farklıdır ki, bir zamanlar ayrı bir tür zannedilmişlerdi. Vücutları aerodinamik biçimli olacağına, kısa ve kalındır, gözleri muazzamdır, kafa çevrelerinde ise çok sayıda diken vardır. Ufak, yüzer yumurtalardan çıkarlar.
Ergin Malta palamudu’nun mevzun vücudu 5 edet koyu renkli ve enli dikey yolla işaretlidir. Sırt yüzgecinin tam önünde dört ufak dikeni, kuyruk yüzgeci kaidesinin iki yanında ise karinamsı birer çıkıntısı vardır. En aşağı 60 santim uzunluğunda olur. Malta palamudu, dünyanın hemen bütün tropikal ve sıcak mutedil denizlerinde bulunur.

AKYA (Lichia amia)

Akya’nın, sırt yüzgecinin önünde yarım düzine serbest dikeni vardır. Siyah bir, yol, kafasını ve yanlarını uzunlamasına katederek, yeşilimsi mavi sırtını gümüşlü beyaz karnından ayırır. Bu siyah yol balığın ölümünden sonra yok olur. Akya 2 metre uzunluğunda ve 50 kilo ağırlığında olabilir. Akdeniz’de yaşayan bir türdür.

İSTAVRİT

(Trachurus trachurus)

İstavrit uskumruya sok benzer, fakat sırt ve anus yüzgeçlerinin arkasında minik yüzgeçlerin yokluğundan ve bütün yan çizgisi boyunca bir seri kemiksel pulun varlığından derhal tanınır. Sırtı grimsi yeşil, vücudunun geri kalan kısmı gümüşlü bir gridir. Solungaç kapakları siyah bir lekeyle süslüdür. Uzunluğu 25 ile 40 santim arasında oynar. Mans denizinde, Atlantik’te ve Akdeniz’de pek yaygın olan istavrit’in eti pek makbul değildir. Buna rağmen çok yenilir. Genç istavritler deniz - anaları’nın şemsiye gibi yapıtının altında barınırlar.

PALAMUT (Katsuvvonus pelamis) ile TORİK (Sarda sarda)

Palamut’un karnı ile yanlan uzunlamasına ve doğrusal siyah yollar tarafından katedilmigtir. Torik’te de yol vardır, ama bunlar eğri olup balığın sırtını katederler. Çok avlanan balıklar arasında yer alan her iki türün de uzunluğu 1 metreyi geçmez.
Tropikal denizlerde «Scomberomorus», «Cybium» ve «Aeanthocybium» gibi bilimsel adlar taşıyan daha başka uşkumrumsular’a rastlanır. Bunların bazı türleri, irilik ve etlerinin lezzeti bakımından ton baUklan’yle yarış ederler, «peto» veya «wahoo» adlarını taşıyan «Aeanthocybium solandri» çok iri ve çok yırtıcı bir türdür. 50 kiloyu bulan ağırlığına rağmen suyun yukarısında 3-4 metre öteye atlayabilir.
Uskumrugiller’e peyk ailelerden «carangidae» üyeleri, sırt ve anus yüzgeçlerinin arkasında minik yüzgeçlerinin olnıayışıyle onlardan ayrılırlar. İstavrit’ler, pompano’lar.

Malta palamuttan, dorado’lar, sarı-kuyruk diye de bilinen serioldalar hep «Carangidae» grubundandır.

YAZILI ORKİNOS

(Germo alalunga) veya (Thynnus alalunga)

Yazılı orkinos, ton balığı’nın yakın akrabasıdır. Renk ve şekil bakımından ona çok benzer. Farklı olarak göğüs yüzgeçleri uzundur. 100-200 santim uzunluğundadır. Marmara’da da bulunur.

TON BALIĞIveya öbür adlarıylaMAVİ YÜZGEÇLİTON BALIĞI ve ORKİNOS

(Thunnus thynnus)

Ton balığı’nın, kabil olduğu kadar az bir çabayla suda kayabilmek için, hemen hiç pürüzsüz, iğ biçimli bir vücudu vardır. Çeneleri çıkıntı yapmamacasına birbirine uymakta, solungaç kapaklan yanlara âdeta yapışmaktadır. Lüzumsuz direnci yok etmek için, çift yüzgeçleri ile ilik sırt yüzgeci olukların içine yerleşmiştir. Ufacık pulları, çamur kadar kaygan bir derinin içine gömülmüştür. Ton balığı’nın her özelliği çök hızlı ve devamlı bir yüzücü olduğunu göstermektedir. Saatte 65 kilometre hızla yüzen ton balıkları görülmüştür, hele saatte 15 kilometrelik hızları aralıksız devam ettirebilirler. Yukarıdaki sayılara göre yapılan hesaplar, 15 yaşında bir ton baldığı’nın bu vakte kadar bir buçuk milyon kilometreyi aşkın yol yaptığını göstermiştir. Ton balığı, çevresindeki sudan biraz yüksek vücut ısısı olan ender balıklardandır, bu da her halde devamlı faaliyet halinde olmasıyle sıkı bağlantılıdır.
, Mutedil ve tropikal denizlerde sürü halinde dolaşan ton balıkları kurtlara benzetilmişlerdir. Avlarını onlar kadar amansız bir şekilde kovalamakta ve tıka basa karınlarını doyurmaktadırlar. Mürekkep balıklan’yle başka bazı balıklar yiyeceklerinin arasında başlıca yeri tutar.
Ton babkları’mn, kısa göğüs yüzgeçleri ve sırtlarında mavi - yeşil, karınlarında ise gümüşî beyaz olan cazip bir renkleri vardır. Uzunlukları 2-3 metre, ağırlıkları 150-300 kilodur. 4 metre uzunluğunda ve 600 kilo ağırlığında olanlarına da rastlanmıştır.
Ton balıkları Eski Yunanlılarla Romalıların en sevdikleri balıklar arasındaydı. Bugün de dünyanın birçok yerlerinde bol miktarda avlanmaktadırlar. Yakalanan ton balıklarının hemen tamamı konserve edilmektedir.
Ton balıklarının hayat hikâyesi hakkında hâlâ bilinmeyen pek çok taraf vardır. Mavi yüzgeçli tür Akdeniz’in batısında ve Cebelitarık’ m hemen dışında yumurtlamaktadır. Sarı yüzgeçli ton balığı’mn (Neothunnus macropterus) ise Orta Amerika’nın batı kıyısı açıklarında ve Filipin, Karolin ve Marshall adaları çevresinde yumurtladığı sanılmaktadır. Mavi yüzgeçli ton balığı’nın ufak yumurtaları iki gün kadar yüzdükten sonra içlerinden yavrular çıkar. Ton balıklan üç yılda erginleşirler.

PASİFİK USKUMRUSU

(Pneumataphorus diego)

Pasifik uskumrusu, Atlantik uskumrusu da denilen önceki çeşitten çok daha fazla sayıda tutulur ve daha çok konservesi yapılır. Uzunluk ortalaması öbür uskumru’dan fazla ise de, en irileri Atlantik uskumrusu kadar uzun değildir. Görünüşleri esse de, Pasifik türünde bir yüzme kesesinin varlığı gibi bazı yapı ayrılıkları vardır. Her iki türün de vücudu hemen hemen görülemeyecek kadar ufak pullarla kaplıdır. Pasifik uskumrusu da bir sürü balığıdır.