(Clupea spratfus)
«Çaça balığı», hamsiye çok benzeyen bir türdür. 15 santim uzunluğunda olur. Avrupa denizlerinin bu balığının ekonomik yönden önemi ringa balığı ile sardalya derecesinde’değildir. Ringa balığı gibi derinlerde yaşar, fakat her yıl sayılamayacak kadar kalabalık sürüler halinde Kuzey Avrupa kıyılarında ve sığ sularda ortaya çıkar.
(Engraulis encrasichofus)
«Hamsi» Akdeniz’le kollarında ve Avrupa’nın batı kıyısında, Karadeniz’de, Kuzey Afrika ile Norveç arasında yaygın olan balıklardandır. Yumuşak ve yağlı eti taze yenildiği gibi ezme halinde tüplere ve kutulara da doldurulur. En çok 15 santim uzunluğunda olur. Vücudu basılmıştır, karnında çıkıntılı pul dizisi yoktur, ağzı gözlerinin arkasına kadar yarılmıştır, ağzının çeşitli kemiklerinin üzerinde eok sivri dişleri vardır. Kısa alt çenesinin üst senesinin içine girmesi yüzünden çenesizmiş hissini uyandırır. Hamsiler Güney Amerika’da nehirlerin yukarı boylarına yolculuk ederler, bazıları devamlı tatlı suda yaşar. Eski Dünya türlerinden başka Yeni Dünyaya öz doksan türü sayılmıştır. Bunlardan biri «Pasifik hamsisi» dir. (Engraulis mordax). Hamsilerden ezme halinde piyasaya çıkarılanlarla kafası kesilip tuz ve sirkeye yatırılanlarına ançuez denilir.
(Alosa a loşa)
«Tirsi balığı» da ringa balığı’nın yakın akrabalarındandır. Ağzı gözlerinin altına kadar yarılmıştır, karnında testere dişi tarzında çıkıntı yapan pullardan bir yol vardır. Sırtı madenî parıltılı bir yağlı yeşildir, yanları altın parıltılıdır.’ Solungaç yarıklarının üst köşesinde birkaç tane zeytin yeşili leke göze çarpar. Uzunluğu 60 santim veya daha fazla, ağırlığı 1.5 - 2.5 kilodur. »Dişli tirsi baliği» (Alosa finta) denilen yakın akrabası daha küçüktür: 45 santim uzunluğunda ve 1 kilodur.
İki balığın âdetleri birbirine benzer. Avrupa kıyılarım yalayan bütün denizlerde bulunur, oldukça derinlerde yaşar, yumurta dökmek için nehirlere girerler.
_sprats_.JPG)
(Ciupea pikhardus)
«Sardalya» görünüşte ringa balığına benzeyen, fakat aslında 18-20 santim veya en fazla 25 santim uzunluğunda, daha ufak ve daha kalın bir balıktır. Sırtı mavimsi - yeşil, yanları ve karnı gümüşümsü beyaz, solungaç kapakları altın parıltılı ve koyu renk çizgilidir. Akdeniz ve Kuzey Afrika ile Büyük Britanya adaları arasındaki Atlantik kıyı sularında yaşar. Sürü hayatını tercih eden sardalya çok obur bir balıktır, patlayasıya yer. Sardalya taze yenildiği gibi, salamura yapılıp veya zeytinyağında pişirilip teneke kutular içinde piyasaya da çıkarılmaktadır.
Dünyanın her yerinde olduğu gibi bizde de, özellikle Marmara Bölge-si’nde çeşitli sardalya konservesi yapan tesisler vardır.
(Clupea harengus)
«Ringa balığı», ender olarak 30 santimden uzun olur. Ufak ve dar göğüs ve karın yüzgeçleri, tam ortadan bir sırt yüzgeci, çok arkaya kaymış bir anüs yüzgeci, derin çatallı bir kuyruk yüzgeci ve kolay dökülen iri pulları vardır. Rengi sırtında deniz yeşili veya yeşil - mavi, karnında gümüşidir. Sırt ve kuyruk yüzgeçleri koyu, öbürleri ise açık renklidir. Atlantik Okyanusunun Amerika ile Avrupa kıyılan arasındaki kuzey kısmı, bu okyanusun Avrupa içlerine sokulan kolları ve Kuzey Asya’daki deniz kolları ringa balığr”nın yurdudur. Pasifik Okyanusunda, özellikle Japonya çevresinde ve Amerika’nın batı kıyılarında yakın akrabaları vardır.
Ringa balıklan’m yakından inceleyen tabiat bilginleri, bunların iki büyük grup meydana getirdiklerini bildirmektedirler: Tuzlu suları tercih edip, denizden ayrılmayan, hep açık denizde rastlanılan ve yumurtalarını da çoğunlukla sonbaharda ve ilk kış aylarında tuzlu suya yumurtlayanlarla gene denizde yaşamakla beraber, kıyılara sokulan ve ilkbaharda yumurtlamak üzere koyların ve nehir ağızlarının acımsı suyunu tercih ederler. Sonbahar ve deniz ringa balıklarının en önemli üyesi «İskoç ringa balığı» dır. İlkbahar veya kıyı ringa balıklarının arasında «Norveç ringa balığı» en değerlisidir.
Ringa balıkları çok kalabalık sürüler halinde dolaşan arkadaş canlısı balıklardır. Kuzey Atlantik’teki bir tek kalabalık sürüde 3 milyar ringa balığı bulunabilir. Ağlarla kolaylıkla yakalanabilirler. Çok kere yüzeye yakın yüzdüklerinden dışarıdan görülebilirler. Ringa balıkları’nın sürü halinde toplaşması yiyecek durumuyla alâkalıdır. En fazla, geniş bir alana yayılmış planktonlarla beslenirler.
Ringa balığı, yumurtalarını, hemen daima dibe yakın döker. İrice bir dişinin bir defada döktüğü yumurta sayısı 30 000 kadar, yani başka bazı balıklarınkine kıyasla önemli değildir. Bununla yumurta dökme alanlarında yumurta sayısı o kadar fazladır ki, çok kere bir santim kalınlığında olmak üzere metre karelerce yer kaplamaktadırlar. Dişi, yumurtalarını birkaç defada döker.
Ringa balıkçılığının çok eski bir tarihi vardır. 13. Yüzyılda gelişmiş, yüzyılımızda ise mahsul birçok yıllarda milyonlarca ton tutmuştur. Avrupa ülkeleri arasında ringa balıkçılığı bakımından başta gelenler İs koçya, İngiltere, Hollanda, Norveç ve Almanya’dır.
Yakalanan ringalar ya taze yenilir, ya da tuzlanıp konserve edilir.
BİRÇOK balıkların, ancak tutuldukları denizlerin kıyısında oturanlar tadını çıkarabilirler, hele birçok tatlı su balıkları herkesin sofrasında kolay kolay görülmezler, fakat hamsigillerle akrabaları deniz mahsullerini karaların en ücra köşelerine kadar ulaştırırlar. Hamsigiller üstelik «fakirlerin balığı» adına bütün balıklardan daha ziyade hak kazanmışlardır, zira bu ailenin bazı
üyeleri en fakirlerin sofrasında dahi etin yerini tutabilmektedir.
«Hamsigiller» (Clupeidae), yağ yüzgeci olmayan pullu balıklardır. Solungaçları fazlasıyle gelişmiştir, ayrıca bir hava keseleri bulunur. Vücutları çoğunlukla yandan basılmış olur. Karın bölgelerinde, buradaki pulların çıkıntı yapmaları sonucunda, testere gibi dişli bir yol vardır. Üst çenelerindeki çok ufak dişlerden başka, dillerinde irice bir diş dizisi, damaklarında ise kuvvetsiz iki, üç diş dikkati çeker.