(Trigla hirundo)
Kırlangıç balığı 50-60 santimlik uzunluğuyle ailenin en iri Avrupa türüdür. Sırtı gri - kırmızımsı veya kahvemsi, karnı pembe-kırmızı veya beyazımsı, sırt yüzgeçleriyle kuyruk yüzgeci kırmızı, karın ve anus yüzgeçleri beyaz, göğüs yüzgeçleri siyahtır. Bu tür Kuzey Denizinde çok bulunur.
(Zeus faber)
Dülger balığı, çok garip görünüşlü bir yaratıktır. Yandan basılmış olan, dolayısıyle de yüzden çok yüksek ve çok dar gözüken oval şeklinden tanınır. İki sırt yüzgecinden ilkinin, uzunluklarının yansından itibaren serbest olan çok uzun ışınları vardır. Kuyruk yüzgeci arkada düz kesimlidir. Biraz aralıklı iki anus yüzgeci, sırt yüzgeçlerinin yapısını bir dereceye kadar kopya ederler. Çok iri kann yüzgeçleri, gözden iri olmayan göğüs yüzgeçlerinin altındadır. Pulları ufaktır, buna karşılık, sırtında ve karnında çatallı dikenlerden meydana gelmiş yol dikkati çeker, rengi mevsimine ve bulunduğu bölgeye göre değişir. Akdeniz’de çok kere altm renkli, kuzeyde ise genellikle grimsi-sarı olur. Her buyanında yuvarlak ve simsiyah bir leke vardır. Yüzgeçleri de siyahımsıdır. Ağzı ufak, fakat son derece oynaktır. Dülger balığı’nın bazen bir balık sürüsünün arasında yüzdüğü ve hemen hiç kıpırdamadan ağzını birdenbire boru gibi uzatarak peş peşe birçok balığı kaptığı görülür. 100 santim uzunluğunda ve 15 - 20 kilo ağırlığında büyüklerine de rastlanabilir.
(İstiophorus americanus)
Atlantik yelken balığı, marlinler’in akrabasıdır. Bu iri balık suda kayarken tıpkı torpile benzer. Bu sırada bütün yüzgeçleri vücuduna yapışmış, «yelken» diye isimlendirilmesine sebep olan muazzam sırt yüzgeci de sırtı boyunca uzanan derin bir oluğun içine katlanmıştır. Lâcivert sırtı ile açık renkli karnı da torpile benzerliğini artırmaktadır. Silindir biçiminde sivri bir kılıcı vardır.
Yelken balıkları da martinler gibi balıkçılar tarafından çok aranılan balıklardandır. Birkaç türden yalnız bir tanesine Atlantik’te rastlanır. Pasifik yelken balığı (İstiophorus greyi) bazen Kaliforniya’nın güney kıyıları açıklarında yakalanır. Atlantik türü 60 kilo, Pasifik türü ise en azından 95 kilo ağırlığında olur. Bu balıkların, kısa mesafeler için, suyun altındaki hızlarını saatte 100 kilometreye çıkarabildikleri söylenmektedir.
Atlantik yelken balığı yazın yumurtlar. Yavrularm dikenli kafaları ve dişli çeneleri vardır. Gelişme çağında her iki çene de uzar. fakat sonradan yalnız üst çene uzunluğunu muhafaza ederek kılıcı meydana getirir. Balık büyüdükçe dikenlerini ve dişlerini de kaybeder. Erginlerdeki sırt yüzgeci yelkene benzer muazzam bir organdır.
(Makaira nigricans ampla)
Türkçe adı olmaması dolayısıyle batı dillerindeki gibi «marlin» diyeceğimiz bu balık kılıçbalığı’na çok benzer, fakat aralarında bazı ayrılıklar vardır. Bir kere kılıcı yuvarlanmıştır. Ön kısmı yüksek olan ve arkaya doğru alçalan sırt yüzgeci, sırtının çok daha aşağılarına kadar uzar ve basılarak derinin içindeki bir oluğun içine sığar. Kılıçbalığı’ndan farklı olarak, karın yüzgeçleri ve dikenimsi garip pullan da vardır. Parlak lâcivert sırt ve gümüşî karnı olan marlin, en güzel büyük balıklardan biridir. Kılıçbalığı gibi o da, daha çok «mızrak» tarifine uyan kılıcıyle tekneleri delerek birçok kazalara sebep olur.
Mavi marlin Atlantik Okyanusu’nda yaşar. Beyaz marlin (Makaria albida) denilen bir başka Atlantik türü daha vardır, fakat bu, ilkinin ortalama iriliğinin yarısı kadardır. Mavi marlin’in ağırlık ortalaması 100 kilodur. Fakat Kübalı balıkçıların 600 kiloluk bir devi ağla yakaladıkları haber alınmıştır. Şimdiye kadar yakalanan en iri mavi marlin 371 kilo ağırlığında ve 385 santim uzunluğundaydı. Pasifik’te de üç marlin türü vardır: Çizgili marlin (Makaria mitsukuri) Güney Kaliforniya açıklarında görülür. Peru ile Yeni Zelanda arasında rastlanan kara marlin (Makaira nigricans marlina) 450 santim uzunluğunda ve 600 kilodan ağır olabilir. Mailin grubunun devi odur.
Balıkçılar tarafından çok aranılan balıklar olan marlinler’in hayat hikâyeleri hakkında fazla bir şey bilinmiyor. Hepsi, balıklar ve mürekkep balıklarıyle beslenirler. Bazen birkaçı bir arada görülürse de, çoğu zaman arkadaş canlısı değillerdir. Çok zaman da üremek maksadıyle çift olarak görülürler. Hepsi tropikal ve sıcak mutedil denizlerde yaşar. Bir de Akdeniz türleri vardır.
(Xiphias gladius)
Kılıçbalığı, dünyanın tropikal ve mutedil denizlerini dolaşarak yiyeceği olan balıkları arar. Dişleri yoktur, avlarını öldürmek için üst çenesinin kılıca benzer yassı, dar ve kemiksel uzantısından yararlanır. Bu
kılıç, dev açık deniz balığının tüm uzunluğunun üçte biri kadardır. Kılıçbalığı ‘bir hamsi veya uskumru sürüsünün içine girdikten sonra, bu silâhını sağa, sola savurmak suretiyle tıka basa karnını doyurmasına yetecek kadar balığı öldürür, ya da sakatlar.
Kılıçbalığı kılıcından dövüşmekte de yararlanır. Kılıcının kırık parçaları köpekbalıklan’nm veya başka kılıçbalıkları’nın etine gömülü olarak bulunmuştur. Kılıçbalıkları ufak tekneleri bile delerler. Bu gibi vakalarda balığın kılıcının, teknenin tahtasının 30 santim derinine kadar
sapladığı vakalar görülmüştür. Zıpkınlanmış birçok kılıç balıkları da küçük balıkçı teknelerine saldırmışlar ve bunların omurgasına kılıçlarını saplayarak içerideki balıkçıları yaralamışlardır. Hele bir keresinde, bir balıkçı, içerisinde yattığı yassı kayığın dibinin bir kılıçbalığı tarafından delinmesi ve kılıcın vücuduna saplanması sonucunda ölmüştü. Bu gibi olaylar, kılıçbalığı’nın, kavgacı olarak şöhret yapmasına sebep olmuşsa da, bu sözüm ona saldırılar, yırtıcı bir balığın vahşiyane hamleleri değil, ıstırap içindeki bir balığın çırpınmaları olsa gerektir.
Kılıçbalığı’nın eti çok makbuldür. Bilhassa şişi yapılır. Akdeniz’de en eski devirlerden beri kılıçbaüğı avlanılır. Kılıçbalıkları iriliklerinden dolayı daha çok zıpkmlanır.
Kılıçbalığı’nın yumurtaları, 1.5 milimetre çapında minik yüzer kürelerdir. Bilinen başlıca yumurta döküm yeri Kuzey Sicilya açıklarmâadır. Fakat Karadeniz’de ve Küba’nın kuzey kıyısı açıklarında başka yumurta döküm alanları bulunduğu sanılmaktadır. Yavru kılıçbalıkları, aerodinamik yapılı büyüklerine hiç benzemeyen dikenli kafalı yaratıklardır. Üst ve alt çenelerinin her ikisi de uzun ve dişlerle silâhlıdır. Bu dişler zamanla yok olur, alt çenede kısala kısala kılıcı meydana getiren üsttekinin üçle biri kadar olur. Yavru kılıçbalıkları aynı zamanda pulludurlar, fakat yaklaşık olarak dört buçuk yaşma gelince, bütün pullarını kaybeder ve sadece pürtüklü bir deri sahibi olarak kalırlar.
Kılıçbalığıgiller (Xiphiidae) ile yelkenbalığıgiller (İstiophoridae) ton balıkları’nın iğ biçimli yapısını ve hilâl biçimindeki iri kuyruk yüzgecini almışlardır. Fakat burunları ile üst çeneleri kılıç veya mızrak şeklinde uzayarak tehlikeli bir silâh şekline girmiştir. Gençlerde tek olan sırt yüzgeçleri erginlerde ikiye bölünmüştür. Hatta anus yüzgeçleri bile iki tanedir. Renkleri sırtlarında hemen daima mavi, karın bölgesinde ise gümüşîdir. Dalgaların rengine uyarlar.
Bütün bu balıklar hızlı yüzücülerdir: Hızları saatte 100 kilometreye kadar çıkar. Sıcak denizlerin balıklarıdır, yazın sardalya ve uskumru sürülerinin arkasından mutedil enlemlere çıkarlar. Dişleri olmadığından, avlarını, kılıçlarım sağa sola savurmak suretiyle yaralayıp öldürürler. Hızlarını alamadıkları zaman, kılıçlarım sandallara sapladıkları ve balıkçıları öldürdükleri de olur.
600 santim uzunluğunda ve 500 kilo ağırlığında olabilirler.