Balıklar

TESTERE BALIĞI

(Pristis pectiriatus)

Testere balığının burnu uzamış. uzamış ve her bir kenarında 24-32 kuvvetli ve keskin diş bulunaa yassı bir bıçak seklini almıştır. Bu testeremsi uzuv balığın tüm uzunluğunun üçte biri kadar ve bu balıkların ufaklarında dahi korkulacak bir silâhtır. Testerebalıklarının 6 metrelik iri türlerinde kaidesinde 30 santim eninde ve tüm 180 santim uzunluğunda olabilir. İki kenarındaki dişler bu arada 5′er santimlik çıkıntılar yaparlar.
Testere balığı’nın ağzı kafasının alt yüzündedir ve ufak, küt dişlerle silâhlıdır. Bu balık yiyecek elde etmede «testere» sinden yararlanır. Balık sürülerinin arasına dalarak bu uzvunu sağa, sola sallar, ya da bununla dipteki çamurları karıştırır. «Testere»sîndeki dişlerin birine bir balığı taktı hu hemen dibe inerek avını dibe sürterek salıverir, sonra da hızla üzerine yüzerek yutar.
Testere balıklan çok yaygın balıklardır. Dünyanın bütün sıcak denizlerinde bulunurlar. Akdenizde bile bîr türleri vardır. Genellikle sığ suları tercih eder, bazen de akarsuların yukarı boylarına kadar seyahat ederler. Yavrularını canlı olarak doğururlar. Yirmi kadar yavru testereleri ile dünyaya gelirse de, bu korkunç organ doğum esnasında zardan bir kının içindedir. Bu balıkların derisinden ve karaciğerindeki yağdan faydalanılır.
Testere balığıgiller’in altı çeşidi vardır. Vücutları köpek balıklarınkine benzerse de, aslında vatozlarla daha yakın akrabadırlar. Bu, solungaç yarıklarının, köpekbalıklannki gibi yanlarda olacağına, kafalarının altında bulunmasından da bellidir.

KELER BALIĞI veya öbür adıyla DENİZ MELEĞİ

(Rhina squatina)

«Keler balığı», 2 metre uzunluğunda bile olabilir. Pürüzlü sırtı çikolata rengi ve siyahımsı lekelerle süslü, düz karnı sarımsı - beyazdır. Akdeniz’de ve kollarında yaygındır. Avrupa’nın batı kıyılarında, Kuzey Amerika’nın doğu ve batı kıyılarında da çok görülür. Daha çok denizlerin diplerine rağbet eder ve buralarda türlü özkedibalığıgilleri avlar. Onlar gibi yarı yarıya kuma gömülü yatar, fakat keskin gözleriyle bir av farkeder etmez derhal yukarı fırlar.
«Rhinobatidae» grubu üyeleri, yassı biçimleri, geniş kafaları, çift yüzgeçlerinin genişlemiş olması ve heniz gerçek özkedibalığıgillerinki gibi daralmış olmayan kuyrukları bakımından ilk bakışta kelergiller’e benzerler. Fakat göğüs yüzgeçlerinin ön kenarının serbest olacak yerde, gözler hizasına kadar kafayla birleşmiş olması bakımından farklıdırlar. Bu, öz - kedi - balığıgillerin dörtgen şeklinin başlangıcıdır. Yassıimış olmaları ve üst üste binmiş yassı dişleri denizin dibinde yaşadıklarını ve kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçalarla beslendiklerini gösterir. Ailenin başlıca üyeleri Hint Okya-nusu’nun, Atlantiğin ve Pasifiğin sıcak kısımlarında yaşar. Şekillerinden dolayı halk arasında «deniz kemanları» veya «deniz gitarları» diye isimlendirilirler. En iyi bilinen tür Akdeniz’de yaşayan «Ehinobatos rhinobatos» tur.

Köpekbalıklarından Öz-Kedi-Balığıgillere Geçiş

Köpekbalıkları ile öz - kedi balığıgiller’in arasında, her iki grubun bazı özelliklerini birleştiren balık aileleri yer alır. Bunlarda göğüs yüzgeçlerinin yavaş yavaş genişleyerek kafayla birleştiği, solungaç yarıklarının karna doğru yer değiştirdiği görülür.
Bazı dillerde «melek bankları» diye isimlendirilen «kelergiller,» yassılmış biçimleri, çok yayılmış olmakla beraber henüz kafayla birleşmiş bulunan göğüs yüzgeçleri ve çok büyük karın yüzgeçleriyle dikkati çekerler. Göğüs yüzgeçlerinin fazla yayılması sebebiyle solungaç yarıkları üstten görülmez, fakat henüz karna doğru yer değiştirmemişlerdir. Sırt yüzgeçleri ufak olup kuyruğun üzerindedir. Anüs yüzgeçleri yoktur.

MAHMUZLU CAMGÖZ

(Squalus acanthias)

«Mahmuzlu camgöz», gerek Atlantik Okyanusunda, gerekse Akdeniz’ de ve kollarında en yaygın türdür. Uzun yapılıdır. Kafası yassı ve ucunda yuvarlanmış, göğüs yüzgeçleri çok büyük, karın yüzgeçleri ufaktır. Uzunluğu 1 metreyi, ağırlığı 10 kiloyu geçmez.
Bilimsel adı «Centrophorus granulosus» olan bir akraba tür de Akdeniz’de iyi bilinir. Cezayir kıyılarında çok avlanır, eti «kılıçbalığı» adı altında çok yenilir, derisinden de lüks deri yapılır. «Deniz domuzu» (Oxynotus centrina) hacimli vücudu ve derisinin tuğla rengiyle dikkati çeker. O da bazen Akdeniz kıyılarına sokulur.
Aynı aileden bazı köpekbalıklarına «düğümlü köpekbalıkları» adı verilir. Bunlar dikenli akrabalarına hemen her bakımdan benzemekle beraber sırtlarında dikenden yoksundurlar. Ötekilerden iri, hatta çok kere dev yapılı hayvanlardır. İçlerinde en ilginci Norveç’lilerin «Haakyerring» dedikleri «buz köpekbalığıdır (Laemargus borealis). Bu tür biteviye kül grisi renginde ve 6-8 metre uzunluğundadır. Kuzey Buz Denizi’nde yaşar. Açık denizin derinlerinde dolaşır ve ancak bir avını kovaladığı zaman kıyılara yaklaşır.

Buz köpekbalığı yırtıcılık ve pisboğazlık konusunda akrabalarından geri kalmaz. Her türlü deniz hayvanı ve leş yer. Ama insanlara saldırdığı enderdir. Kuzeyin balinasının en büyük düşmanıdır. Bu dev memelinin vücudundan insan kafası iriliğinde parçalar koparır. Norveç’te, İzlanda’da ve Grönland’da karaciğerinden zengin bir yağ çıkarılır. Su geçirmez derisi ûe ayakkabı yapımında kullanılır.

Dikenli Köpekbalıkları

Bu köpekbalıkları, halk dilindeki «dikenli köpekbalığı» adlarını, dikenleri veya mahmuzları oluşuna borçludurlar. Şimdiye kadar gördüğümüz köpekbalıklarından, anüs yüzgeçlerinin olmayışıyla da ayrılırlar. Hepsi canlı yavru doğurur. Hiç biri tehlikeli değildir.
«Camgözgiller» (Squalidae) ailesine giren dikenli köpekbahkları’nın sıt yüzgeçlerinin önünde bir dikenleri vardır. Bunlar genellikle küçük boydaki köpekbalıklarıdır: Uzunlukları 150 santimi geçmez. Dişleri de ufak ve iki çenede farklıdır. Renkleri sırtlarında biteviye gri, karınlarında beyazımsıdır. Küçük deniz hayvanlarını avlarlar.

GEZGİN BALİNA KÖPEKBALIĞI

(Cetorhinus maximus)

İkinci balina köpekbalığı’na bazı dillerde «hacı» veya «gezgin balina köpekbalığı» denilir. Köpek balıklarının «İsuridae» ailesiyle akraba olan «Cetorhinidae» ailesini meydana getirir. İlk sırt yüzgecinin daha önde oluşuyla öbür balina köpekbalığından ayrılır. Bir başka ayrılığı da, solungaç yarıklarının kafasının etrafım çevirerek boğazının altında hemen hemen birleşmeleridir. Bu tür daha çok soğuk sulara ve özellikle Kuzey Atlantiğe rağbet eder.Bazen balıkçıların ağlarına yanacak, ya da karaya vuracak kadar kıyılara yaklaşır.
Balina köpekbalıkları iriliklerine rağmen insanlar için tehlikeli değillerdir. Gerek dişlerinin ufaklığı, gerekse içgüdüleri yırtıcı olmalarına engeldir.

BALİNA KÖPEKBALIĞI

(Rhincodon typus)

«Balina köpekbalığı», günümüzdeki balıkların en irisidir. 13-14 metre uzunluğunda olanları çok görülmüştür, 18 metrelikleri bile duyulmuştur. Bu canavarların kaç kilo çektikleri kesin olarak bilinmezse de, 11.5 metre uzunluğunda olan bir tanesinin 13 tondan ağır olduğu hesaplanmıştır.
Bu tür, iki sırt yüzgecinin vücudunun arkasına doğru yer alması bakımından kedi - balığıgillere benzer, fakat kuyruk lotalarının eşit gelişimi ve dişlerinin ufaklığı bakımlarından onlardan ayrılır.
Bütün tropikal denizlerde bulunan balina köpekbalığı, bazen mutedil sulara da girer. Bazen sürüler halinde toplanır. Arada suyun yüzeyinde güneşlenir, fakat o kadar korkusuz ve tembeldir ki gemilerin çarpması sonucunda öldüğü olur.
Balina köpekbalığının sırtı ile yanları, derisinin koyu gri veya kahverengi fonu üzerinde belirli şekilde göze çarpar yuvarlak beyaz veya sarımsı beneklerle süslüdür.

Balina Köpekbalıkları

Bir memeli hayvan ile bir balık adının birleşmesi apayrı iki hayvan arasındaki belirli bir benzerlikten ileri gelir. Balina köpekbalıkları balinaların küçük türleri kadar iridirler: 12-18 metre uzunlugundadırlar ve gene onlar gibi, suyla yutulduktan sonra bir filtre sistemi vasıtasıyle alıkonan küçük avlarla beslenirler. Balina köpek balıklarının süzgeci, solungaç yarıklarının her birine bağlı bir ipçik ağı, balinalarınki ise damağa bağlı çubuklardır. Bu beslenme tarzlarından dolayı balina köpekbalıklan’nın ufak ve ilkel dişleri vardır. Mideleri açıldığı vakit, içinden, domates salçasına benzeyen ve tamamıyle kabuklu deniz hayvanı ve yumuşakçalardan, suda yüzen yumurtalar ve larvalardan ve yosun parçacıklarından meydana gelen bir bulamaç akar.
Ayrı ailelere giren iki balina köpekbalığı türü vardır.

SAPAN BALIĞI

(Alopias vulpes)

«Sapan balığı», her şeyden önce, çok kere vücudunun geri kalan kısmından daha uzun olan kuyruk yüzgecinin üst lobuyle dikkati çeker. Bundan, avlarını yakalamakta yararlandığı tahmin edilmektedir. Bir balık sürüsü görünce kuyruk yüzgeciyle sulan kırbaçlaya kırbaçlaya balıkların etrafında yüzmeye başlar. Ürken balıklar bu durumda çok kere sıkışık bir kitle halinde bir araya toplaşırlar. O zaman da sapan balığı ağzını ardına kadar açarak saldırıya geçer. Bazen bu avlarda iki, üç sapan balığının işbirliği ettiği görülür. Zekâsı sebebiyle bazı dillerde sapan balığı’na «deniz tilkisi» de denilir.
Sapan balığı, Akdeniz’de en yaygın köpekbalıklarındandır. Atlantik ve Pasifik okyanuslarında da boldur. Uzunluğu, yarısı kuyruk yüzgeci olmak üzere 5-6 metreyi bulur. Sırtı ile yanlan lâcivert, karnı beyaz noktalı veya lekelidir. Dişi leri 90 santim uzunluğunda 2 - 4 yavru doğurur.

CANAVAR BALIĞI

(Carchorodon carcharias)

«Canavar balığı» nın bir adı da «insan avcısı» dır. Bütün köpekbalıklarının en tehlikelisi olduğuna göre, bu tür her iki adına da lâyıktır. Yüzücüleri sakat bıraktığı veya Öldürdüğü yetmezmiş gibi, ortada sebep yokken küçük sandallara saldırdığı da görülür. Pisboğazlığından, emniyette olan pek az canlı vardır. Canavar balıklarrnın midesinde, çok defa bütün halde olmak üzere ayı balıklan, foklar, deniz kaplumbağaları, başka köpekbalıkları, ton balıkları ve başka türleri bulunmuştur.
Bazı dillerde adı «beyaz köpekbalığı» olan canavar balığı, bütün dünyadaki ılımlı ve sıcak okyanuslarda yaşar ve bazı bölgelerde sık sık karalara sokulur.
Ele geçen bir canavar balığı 11 metre uzunluğundaydı, fakat ergin iişiler genellikle 450 santimi geçmezler. 6 metrelik bir canavar balığı ise 3 500 kilo ağırlığındaydı.
Gene aynı takımdan «İsurus» lar açık denizlerin usta yüzücüleridir, «Odontaspis» ler ise dibe yakın yaşayarak balıklar ve yengeçlerle beslenirler. «Odontaspis ferox» ile «Odontaspis taurus» adındaki iki türe İngilizler «kum köpekbalıkları» derler. Kıyı sularında grup halinde avlanırlar. 3-4 metre uzunluğunda olur ve ailenin öbür üyeleri gibi canlı yavru doğururlar.