Balıklar

Canlı Yavru Doğuran Bir Balık: Pasifik Deniz Levreği

Kuzey Amerika ‘nın Pasifik sahili, Atlantik ile Akdeniz’in levreğiyle ilgisi olmayan bir deniz - levreği’nin yurdudur. Balıkçılar her yıl sığ sularda bu balıklardan yüz binlerce ton yakalarlar. Derin denizde bulunanları da olduğuna göre, bu deniz levrekleri’nin kendilerini değişik şartlara uydurduklarını görüyoruz.
«Pasifik deniz levreği» nin en ilginç tarafı, yavrularını dünyaya getiriş tarzıdır. Öbür balıkların çoğunluğundan farklı olarak yavrularını, yumurta şeklinde değil, canlı olarak dünyaya çıkarır. Anne balık yavrularını bir süre vücudunda taşıdığından, yavrular doğdukları zaman şaşılacak derecede olgunlaşmış olurlar. Tabiat bilginleri bundan ötürü bu takıma «Holoconti» (bütün doğan) adım takmışlardır.
Ergin Pasifik deniz levreği, türüne göre 12-45 santim uzunluğunda olabilir. Takımı meydana getiren «Embiotocidae» ailesinde yirmi beş tür vardır. Bu balıkların dudakları kalın ve etlidir. Karın yüzgeçleri göğüs yüzgeçlerinin hemen arkasındadır. Yüzgeçlerinin bazılarında dikensi ışınlar bulunur. Pasifik deniz-levreği’nin tanınmasına yardımcı bir özellik de sırt yüzgecinin kaidesinin iki yanındaki oyuktur.
Pasifik deniz - levrekleri’nin «Cymatogaster aggregatus» türünün yavruları o kadar olgunlaşmış olarak doğarlar ki, genç erkekler, doğumlarından iki gün sonra dişilerle çiftledirler. Cinsel bezlerinin mikroskopik muayenesi, iri ve yağlı erkeklerinkinden farklı olmadığını göstermiştir.
Bu Pasifik deniz - levrekleri elips biçimli, basık vücudu ve etli dudakları olan alelade görünüşlü balıklardır. Renkleri gümüşîdir ve sırt bölgesinde karındakinden daha koyudur. Erkekler kısın ilkbaharda hemen hemen siyah renktedir. Dişilerden daha da ufaktırlar: Uzunlukları 12 santim kadardır, halbuki dişiler bazen 15 santimi geçerler.
Yavrular baş, altı ay süreyle annelerinin yumurtalığının içinde büyürler. 15 santimlik bir dişide, genellikle her biEi kendisinin altıda biri uzunluğunda on altı yavru bulunur. Bir batında otuz altı yavrunun dünyaya geldiği dahi olmuştur. Yeni doğmuş dişiler erkekler kadar gelişmiş değillerdir: Ancak yağına geldikten sonra üreyebilirler.

BERBER BALIĞI

(Anthias anthias)

«Berber balığı», sırtında madenî bir pembe, karnında gümüş renklidir. Göğsü ve yanları altın sarısı
yollarla süslüdür. Karın yüzgeçlerinin ve kuyruk yüzgeci loblarının uzamış olması, görünüşünün zarafetini artırır Bu balıklar Akdeniz’in kayjılık kıyılarında yaygındır.

LEVREK (Morone labrax)

«Levrek» denizlerde hanigiller’in kralıdır. Levrek yüzey balıklarının en asilidir. Nehirlerde alabalık neyse, denizlerde de levrek odur. Rengi fazla çarpıcı değildir: Kadife gibi gri bir zemin üzerinde bazen altınlı kahverengi, bazen koyu gri noktalarla süslüdür. Karnı beyaz, pulları son derece incedir. Fırtınalı havaları sever. Bu zamanlarda kayaların arasında sürü halinde dolaşır.

Fakat bu üstün deniz balığı, üremek için gene nehirlerin akıntısına muhtaçtır. Kış ortasında veya ilkbahar başlarında akarsulara girerek yüzeyde yüzen sayısız küçük yumurtalarını döker. 1 metre uzunluğunda olabilen bu tür etinin lezzeti sebebiyle en cok aranılan balıklardan biridir. Atlantik Okyanusunda, Akdeniz’de ve Karadeniz’de yaşar.
Nil levreği ile levreğin dışındaki hanigiller, hemen tamamıyle deniz kıyılarının balıklarıdır. «Serran» grubuna giren hanigiller kızılımsı veya gri zemin üzerinde enine esmer yollarla süslüdürler. Uzunlukları türüne göre 20-30 santimi geçmez. Başlıca türler, Atlantik’te ve Manş denizinde görülen «hani» (Serranus eabrilla), Akdeniz’e öz «benekli hani» (Serranus hepatus) ile «yazılı hani» dir (Serranus scriba). Bu sonuncu tür,yanaklarını süsleyen grafik işaretlerini andırır zikzaklı çizgilerden tanınır.

Hanigiller

«Hanigiller» in solungaç kapakları dikenlerle silâhlıdır. Pulları birbirine âdeta yapışık gibidir ve ele sert ve pürtüklü gelir. Çeneleri ve damakları sivri dişlerle silâhlıdır.
Hanigillerde erdişilik görüldüğü olur. Hele «Karadeniz levreği» (Centropristes striatus) adındaki bir Amerika türünde daha ilginç bir durum ortaya çıkar. Bu türde erkekler dişilerden daha iri olup en aşağı yirmi yaşına kadar yaşarlar. Halbuki bunun yarısı yaşında dişilere rastlanmamıştır. Genç balıklar arasında dişiler çoğunlukta, fakat yaşlılar arasında erkekler daha çoktur. Birçok Karadeniz levreği’nin iç organlarının mikroskopik muayenesi, bazı dişilerin beş yaşından sonra yavaş yavaş erkek olduklarını göstermiştir.Buna karşılık bu türde erdişilik görülmemiştir.
Hanigiller tür bakımından zengin bir ailedir. Çoğunlukla denizde yaşar ve sıcak denizleri tercih ederler. Kıyılara yakın dolaşır, ender olarak büyük derinliklere inerler. Bazıları dev yapılı olur, birçoğu parlak renklidir. Akdeniz, hanigll türleri bakımından çok zengindir.
Ailenin tatlı suda ünlü bir temsilcisi vardır. 2 metre uzunluğunda olabilen «Nil levreği» (Lates niloticus), eski Mısırlılarca kutsal sayılırdı. Hattâ bir şehre (Latopolis) adı bile verilmiştir.

DENİZ LEVREKLERİ

DENİZ balıklarının birçoklarında göl ve nehir levreklerine benzer taraflar göze çarpmaktadır. Bunlar da dikenli - yüzgeçli balıklardandırlar ve karın yüzgeçleri boyunlarının altındadır. Birçok ailelerinin arasında başlıcaları «hanigiller» (Serranidae) ve «gölge - balığıgiller» (Seiaenidae) dir

BENEKLİ LEVREK veya öbür adıyla İRİ AĞIZLI SİYAH LEVREK (Micropterus salmoides)

KÜÇÜK AĞIZLI SİYAH LEVREK
(Micropterus dolomieui)

Bu balık şekil ve irilik bakımından Avrupa levrekgîlleri’ne daha çok benzer. Sırt yüzgeçleri önde, arkada olduğundan daha kısadır. Renkleri sarımsı yeşildir, sırtlarında ve yanlarında daha koyu lekeler bulunur. Birleşik Amerika nehirlerinde ve Kanada’da eok yaygındırlar. Küçük ağızlı siyah levrekler’de yuvayı erkek yapar. Suyun içinde dikey durup dibi kuyruğuyle süpürür. Süpüremediği iri çakıl gibi cisimleri ise ağzında taşır. İki günde tamamlanan yuva, tabak biçiminde bir girintidir. Bazen 120 santim çapında olabilir. Burasını temiz tutmak erkeğin vazifesidir. Bir veya daha fazla dişi bu yuvaya yumurtladıktan sonra annelik vazifelerini bitmiş sayarak çekilirler. Yumurtalara ve yavrulara bakar.
Birçok balıkların, renkleri ayırt edebildikleri sanılmaktadır. Bu kabiliyet özellikle iri ağızlı siyah levrekler’de şüphe götürmez. Bir tabiat bilgini, bu bankların kırmızıyle sarıyı kolaylıkla ayırt ettiğine dikkat etmişti. Bununla beraber yeşille maviyi ayırt etmekte daha büyük güçlük çekiyorlardı.
Bütün Amerika levrekgilleri’nde babanın çakıllı diplere yuva kazdığı, yavrular çıkana kadar yumurtalara bekçilik ettiği, sonra da tıpkı sınıfını gezdiren bir öğretmen gibi sürü halindeki yavrulanyle dolaşmaya çıktığı dikkati çekmektedir.

GÜNEŞ LEVREĞİ

(Eupomotis gibbosus)

Güneş levreği yada diger adıyla güneş balığı Birleşik Amerikadan Avrupa’ya getirilerek bura tatlı sularında üretilmiş biricik Amerika levregili türüdür. Vücudu oval, sırt yüzgeci eşit yükseklikte, rengi ebruludur. 20 santim uzunluğunda olur.

PLÂTİKA (Acerina cernua)

«Plâtika», bir tek sırt yüzgecinin olmasıyle öbür levrekgillerden ayrılır. Bunun, yalnız arka kısmından bir yarıkla ayrılmış ön kısmında dikensi ışınlar vardır, 20-25 santim uzunluğunda ve 120-150 gram ağırlığında olur. Vücudu kısa ve derli toplu, burnu küttür. Sırtı ve yanları zeytin yeşili üzerinde düzensiz noktalar ve lekelerle süslüdür. Yurdu, Orta, Batı ve Kuzey Avrupa ile Sibirya’daki tatlı sulardır. Eti çok lezzetli sayılır.
Amerika levrekgilleri (Centrarchidae) nin Avrupa türlerinden farklı olarak hemen hemen pürüzsüz pulları, dikensiz solungaç kapakları ve üç dikensi ışınlı bir anus yüzgeçleri vardır.

ZİNGEL (Zingel asper)

«Zingel» kelimesi bazı dillerde kiremit anlamına gelir. Bu levrek türü de, adını, pullarının sertliğine ve pürtüklüğüne borçludur. Şekli ve sırt yüzgeçlerinin durumu bakımından uzun levreğe benzerse de daha ufaktır: Uzunluğu 18 - 20 santimi geçmez. Rengi sarımsı bir esmerdir ve bu renk zemin üzerinde daha koyu birkaç dHcey yolla süslüdür. Bütün levrekgiller gibi pisboğaz olup boyuna uygun avlarla beslenir.

UZUN LEVREK

(Lucioperca sandra)

«Uzun levrek», vücudunun daha uzun, sırt yüzgeçlerinin ise aralıklı olmasıyle tatlı su levreği’nden ayrılır. Kuzey Doğu ve Orta Avrupa’daki büyük nehirlerde yaşar. 100-130 santim uzunluğunda olanları görülmüşsede çoğunlukla 50 santimden uzun olmaz. Bunun da sırtı yeşilimsi gri, karnı gümüşü beyaz, yanlan da kahverengi dalgalı veya yolludur. Eti, tatlı su levreği’ninkinden daha makbuldür. Yumurtalarından bir nevi havyar yapılır.