(Polyodon spathuia)
«Kaşık - ağızlı mersin balığı», birçok ilginç özelliklerinden dolayı Kuzey Amerika’nın en dikkate değer tatlı su balığı sayılmaktadır. Yalnız kuyruğunun bir kısmında pullan olan çıplak vücudu, tamamıyle köpek balığımsıdır. Fakat kafası, bilinen balıkların hiçbirininkine benzemez. İleriye doğru uzamış uzun ve yassı burnu, vücudunun geri kalan kısmının üçte biri ilâ yarısı uzunluğundadır. Bu kürek biçimli çıkıntının altında yer alan ağzın alt çenesi düşerek mağaramsı bir ağız boşluğu meydana getirir. Minik gözler, küreğin kaidesinin iki yanındadır. Solungaç kapakları iri ve yumuşak olup arkada üçgen gibi bir uçla son bulurlar.
Kaşık-ağızlı mersin balığı, tatlı su karidesleri, su pireleri ve türlü
su böcekleriyle beslenir. Bir miktar bitkisel madde de yer. Bol sinirle silâhlı küreğinden besin bulmakta yararlanır. Yüzerken bunu iki yana savurarak etrafı araştırır. Yediği minik yaratıklara rastlayınca, bu balık, ağzını ardına kadar açar, yiyeceğinin üzerinden yüzerek geçer, bu arada su solungaç odacıklarından geçerken küçük su hayvanları süzgeç vazifesi gören solungaç lifleri tarafından tutulurlar.
Kaşık - ağızlı mersin balıklarının üreme âdetleri bizim için esrarını muhafaza etmektedir. Ergin balık 150 - 200 santim uzunluğunda olur. Kaşık-ağızlı mersin balıkları iyi kaliteli havyarları için çok avlanırlar.
Çin’in büyük nehirleri bir başka çok - dişli - mersin balığı’nın (Psephurus gladius) yurdudur. Bunun burnu kaşık veya spatül gibi yassı olacağına, kılıç gibi sivridir. Bu çok-dişli- mersin balığı, çok iri olabilir, bu bakımdan en iri mersin -balığıgiller’den geri kalmaz.
(Huso huso)
«Beluga», dünyanın en iri tatlı su balığıdır. Atlantik mersin balığı’nın ender olarak 2 metreden uzun ve 30-40 kilodan ağır olmasına karşılık, bu tür 3-4 metre uzunluğunda ve 1300 -1600 kilo ağırlığında ola- bilmektedir. Kusya’nın Volga ile Dniepr nehirlerinde, Karadeniz’de ve Hazar denizinde bulunur. Bu denizlerin balıkçıları için bir servet kaynağıdır. Yumurtalıklarından elde edilen yumurtalar en üstün havyarı verir. Bir ton ağırlığında bir
dişiden 100 kilo havyar elde edilir.
«Sterlet» denilen bir başka tür (Acipenser ruthenus) Tuna nehrinde Viyana’ya kadar çıkar. Bu türün hayatını Tuna’da geçirdiği söylenir. Uzunluğu bir metreyi geçmez.
Çok - dişli - mersinbalığıgiller (Polyodontidae) adı, bu mersin-balıklarının dişlerinin çokluğuna işaret eder. Mersin - balığıgiller’le bu grup arasında başka ayrılıklar da vardır. Meselâ çok - dişli - mersinbalığıgillerin derileri çıplaktır, sadece yüzgeçlerinin kenarında ve derilerinin içinde birkaç pul kalmıştır. Burunları, sivri koni veya kaşık şeklinde uzamıştır.
(Acipenser transmontanus)
«Beyaz mersin balığı», Kuzey Amerika sularında bulunan en iri balıklardandır. Birleşik Amerika’nın kuzey doğusundaki kıyılar ve nehirlerde bulunur ve 900-950 kilo ağırlığında olur. Ne çare ki bu değerli balık, akarsuların endüstri döküntüleriyle kirlenmesi sonucunda üreme alanlarına gidememek sebebiyle tükenme yolundadır.
(Acipenser sturio)
«Atlantik mersin balığı», uzun ve yassılmış burnuyla dipteki kumları ve çamurları karıştırarak, yiyeceğini meydana getiren buralardaki omurgasızlarla balıkları ağzına çeker. Burnunun altında, yiyeceği bulmakla vazifeli dört duyarga vardır. Bunların arkasında ise bazen dışarıya doğru çıkıntılı olabilen emici ağız yer alır. Balığın oldukça uzun vücudunda pul yerine, uzunlamasına beş sıra iri kemiksel levha göze çarpar. Kuyruğu köpek balığımsı ve üst lobu alttakinden çok daha uzundur. Atlantik mersin balığı’nın 6 metrelikleri görülmüşse de, çoğunluğun uzunluğu genel olarak 2 metreyi geçmez.
Atlantik mersin balığı’nın yurdu Atlantik Okyanusu ile kollan, Akdeniz’dir. İlkbahar büyük nehirlere girer ve yumurtlamak üzere yukarı boylara doğru yol alır. Bu mevsimde çok sayıda Atlantik mersin balığı, tütsülenince pek lezzetli olan etleri ve havyar kaynağı yumurtaları için avlanır. Dişi Atlantik mersin balıklan çok bereketlidir. Her biri, yaklaşık olarak 2 milimetre çapında milyonlarca yumurta yumurtlayabilir. Yapışkan olan bu yumurtalar birbirlerine ve suyun içindeki cisimlere yapışırlar. Aradan bir hafta geçmeden yavrular yumurtadan çıkarlar. Deniz sularında büyük akrabalarıyle buluşmadan önce birkaç aylarını tatlı sularda geçirirler. Ondan sonra deniz suyuna çıkarlar.
MERSİN BALIKLARI, havyar adı altında yediğimiz yumurtalarıyle tanınmışlardır. Bu balıklar daha çok denizlerin yerlisi olmakla beraber, yumurtlamak için tuzlu sudan ayrılıp nehirlere girerler. Bununla beraber, bütün hayatlarını akarsularla göllerde geçiren mersin balıkları da vardır. «Mersinbalığıgiller» in (Aclpenseridae) yirmi beş türü bilinir. Akrabaları çok - dişli - mersinbalığıgiller (Polyodontidae) sayıca daha azdırlar. Her iki grup da, bütün hayatları boyunca yalnız Kuzey Yarım küresi’ndeki sularda yaşar.
Mersin - balığıgillerle çok - dişli -mersinbalığıgiller köpek balıklarının yakın akrabaları olmamakla beraber, birçok bakımlardan onları hatırlatırlar. Bir kere iskeletlerinde pek az gerçek kemik vardır. En büyük kısmı kıkırdaktır. Mersin-balığıgiller’le çok - dişli - mersinbalığıgiller bu sebepten «kıkırdak - kemikli» anlamına gelen «Chondrostei» takımına alınmışlardır. Bazılarının vücudu beş sıra kemiksel levha tarafından korunmuştur, başkaları tamamıyle çıplak derilidir. Tabiat bilginleri bu banklara kemikli - balıkların dikenli - yüzgeçli grubun ilkel şekilleri gözüyle bakarlar.
