Yayinbaligigiller kategori için arşiv kayıtları.
(Loricaria parva)
«Kamçıkuyruk lorikarîa», ilk bakışta, bütün balıkların yassı ve zırhlı oldukları eski cağlardan kalma bir fosile benzer. Aslında ise, bu balığın üyesi bulunduğu grup, yayınbalığıgillerin en «modernleri» arasındadır ve Tropikal Güney ile Orta Amerika’nın hemen bütün tatlı sularında yaşayan 400′ü aşkın türü vardır.
Kamçıkuyruk lorikaria yaklaşık olarak 20 santim uzunluğundadır. Basılmış ve kalkana benzer bir kafası, kuyruk yönünde gitgide incelen üçgen biçimli bir vücudu vardır. Ufak kuyruk yüzgeci üst kenarında uzun bir ışın veya kamçıyla son bulur. Bütün balık kemiksel bir zırhla kaplıdır. Kafası ile vücudunun ön kısmı oynak olmayan bir kının içindedir, balığın geri kalan kısmı ise üst üste binmiş oynak levhalarla örtülüdür.
Kamçıkuyruk lorikaria vaktinin çoğunu suyun dibinde veya dibine yakın geçirir. En fazla alacakaranlık ve gece saatlerinde faaldir. Dipten emdiği organik maddelerle, kayalardan kopardığı yosunlarla ve bitkilerle beslenir. Ağzı kafasının alt yüzeyîndedir. Bu balıkların birçokları hızlı akan nehirlerde yaşar ve akıntıyla sürüklenmemek için ağızlarının çekmenlik özelliğinden yararlanırlar. Bir türlerinin bu sayede çağlayanlardan yukarı tırmandığı bilinir,
Kamçıkuyruk lorikaria çifti yumurta dökümünden önce bir kayayı ya da sert kütleli dibin ufak bir yüzeyini temizler. Amber renkli 40 kadar iri yumurtanın bekçiliği erkeğe aittir. Erkek kamçıkuyruk lorikaria. yumurtaların üzerine oturup onları ağzıyla temizler ve geniş göğüs yüzgeçleriyle yelpazeler.8-10gün sonra yumurtalardan 9 milimetrelik yavrular çıkar. Baba bundan sonra onlarla ilgilenmez.
Kamçıkuyruk lorikaria’lar Paraguay ile Güney Brezilya’da yağarlar.
(Maiapterurus electricus)
«Elektrikli yayın» çok eskiden beri bilinir, eski Mısırlılar, Yunanlılar ve Romalılar tarafından tanınırdı. Orta Çağlardaki Arap yazarları ise, aşk büyüsü ve tıpatıp bir nevi şok makinesi olarak kullanıldığından bahsetmişlerdir. Elektrikli yayın ilk defa 1880′de diri olarak Avrupa’ya getirilebilmiştir.
Elektrikli yayınlara Tropikal Afrika’nın batısı ile ortasının birçok kasımlarında ve Nil nehri boylarında rastlanır. 120 santim uzunluğunda olabilirler. Vücutları silindir biçiminde ve kahvemsi veya grimsi renktedir. Pullan yoktur. Kuyruğa yakın çok uf ak bir tek yağlı sırt yüzgeçleri bulunur. Ağızlarının etrafında üç çift bıyık göze çarpar. Elektriği sayesinde kendini savunabüen elektrikli yayın, başka yayınbalığıgü türleri arasında yaygın dikenlerden veya zırhtan yoksundur.
Elektrikli yayın’ın hayatı hakkında nehirlerle bataklarda yaşadığının dışında fazla bir şey bilinmez. Yosun, solucan ve balık yediği söylenir. Esaret hayatında başka elektrikli yaymlar’la bir arada beslenemez. Bir akvaryumdaki birkaç elektrikli yayın’dan yalnız bir tanesi hayatta kalır. Bu balığın üreme âdetleri hakkında da bir şey bilinmiyor.
Elektrikli yayın’ın güçlü elektrik şoklarının gayesi, balığın kendini savunmasıdır, bu tertipten avlarım sersemletmede de yararlanıp yararlanmadığı belli değildir. 10-20 santim uzunluğundaki elektrikli yayınların elektriği ölçülmüş ve deşarjın 80 volt gücünde olduğu görülmüştür. Elektrik organı derinin altında vücudun hemen hemen tümünü kaplayan özel bir jelatinimsi dokudur.
Yayınbalığıgiller’in Güney Amerika’da yaşıyan cüce türlerinden de bahsetmek gerekir. 6 santim uzunluğundaki «Vandellia» larn erkeklerin idrar yoluna girerek mesaneye kadar çıktıkları söylenirse de, bu iddianın ne dereceye kadar doğru olduğu belli değildir. Daha da ufak olan «Stegophilus» lar, başka balıkların solungaç yarıklarında asalak olarak yaşarlar.
(Galeichtys felis)
«Deniz yayını», yumurtalarıyle yavrularını yaklaşık olarak iki ay ağzında taşır ve bu süre içinde yemek yemez. Bu canlı kuluçka makineliği vazifesi yalnız erkeklerdedir. Önce yumurtaları, sonra da yavruları ağzında taşırken ağız boşluğu çok genişlediği halde, erkek deniz yayını, yavrularıni bunun içine sığdırabilmekte güçlük çeker.
Deniz yayınlannın yumurtaları bütün kemikli balıklarınkilerin arasında en irileridir: 12-18 milimetre çapındadırlar. Dişi balık tarafından yumurtlanan yumurta sayısı fazla olmamakla beraber, gene bir erkek balığın taşıyabileceğinden fazladır. Bir erkek deniz yayını’nın ağzında bulunan en yüksek yumurta sayısı 48di Ortalama sayı 10-30dur.
Yavrular bir ayda yumurtadan çıkarlar. Fakat bir ay daha, yani 5 santimlik bir uzunluğa erişinceye kadar babanın ağzının içinde barınacaklardır. Babalarının ağzının içinde mi karınlarını doyurdukları, yoksa arada dışarı çıkıp beslendikten sonra tekrar barınaklarına mı döndükleri belli değildir. Fakat babanın bütün bu süre içinde hiç yemediği bir gerçektir.
Deniz yayınları ilkbaharda, yazın ve sonbaharda acı ya da tuzlu sulu sığ koylarda yaşarlar. Kışın dana derin sulara göç ettikleri sanılmaktadır. Birleşik Amerika’da, Meksika Körfezi sularında boldurlar, fakat kuzeye çıkıldıkça seyrekleşirler. Bu tür 40-42 santim uzunluğunda olabilirse de, bunun yansı kadar erkeklerin ağzında yumurta görülmüştür.
Türlü garip davranışları olan akraba türleri vardır. Afrika «Synodontis» leri sırt üstü yüzmek âdetindedirler. Bazılarında bundan ötürü sırt ve karın renkleri yer değiştirmiştir. Brezilya «Doras» ı da kuyruğunun üzerinde sıçraya sıçraya gölden göle seyahat eder.
(Ameiurus nebulosus)
«Köpek yayını» sığ ve sakin suları sever. Birleşik Amerika’nın birçok yerlerinde, Bata Avrupa’da ve Hawai adalarının bazılarında bulunur. Başka balıkların barınamayaca-ğı pis sularda rahatça gelişen dayanıklı bir türdür. Bulunduğu gölün veya ırmağın suyu çekilince haftalarca çamurun içinde de yaşıyabilir.
Köpek yayını’mn en dikkate değer özelliği, çenesindeki ve gözleriyle ağzının arasındaki dört çift uzun bıyıktır. Gözlerinden fazla güvendiği bu organlardan, etrafı kolaçan etmekte yararlanır. Vücudu pulsuzdur; Sırt yüzgecinde ve her bir göğüs yüzgecinde bir tek kalın diken vardır. Kendisini ihtiyatsızca tutanların elini bununla yaralar. Fakat bu diken, köpek yayını’nda, başka bazı yayınbalığıgillerdeki gibi bir zehir beziyle bağlantılı değildir.
Köpek yayını’nin lezzetli ve besleyici eti diri, beyaz, tatlı ve hemen hemen kılçıksızdır. Bu balığın uzunluğu genellikle 30 santimden az kisaysa da, bunun yansı kadarları da vardır.
Bu balığın yiyeceği de çeşitlidir: Eline geçen her şeyi yer. Böcek larvaları ve ergin böcekler, kabuklular, yumuşakçalar, balıklar, kurbağalar, sülükler ve solucanlar yiyecek listesinde yer tutarlar. Bol bitki yer, arada balık yumurtalarına ve çöplere de rağbet eder.
Köpek yayınları yumurtaları için bir yuva hazırlarlar. Yuva genellikle kayaların, köklerin veya kütüklerin altındaki bir oyuktur, terkedilmiş bir misk faresi ini de olabilir. Eski taneke kovalar bile bu balığa yuva vazifesi görebilir. Köpek yayım daha olmazsa kendine tabak biçimli sığ bir girinti kazar. Dişi bu yuvanın içine 3 milimetre çapında krem renkli yumurtalar yumurtlar. 2000 kadar yumurta birbirine yapışıp bir veya daha fazla topaklar vficude getirir. Anne üc babanın her ikisi ya da sadece bir. yumurtalara ve yavrulara göz kulak olur. Yavruların yumurtadan çıkması 1-10 gün sürer. Köpek yayım yavruları sürü halinde dolaşarak yoğun bir siyah bulut meydana getirirler.
«Taş yayını» (Noturnus flavus) üe bazı tropikal yayınbalığıgil türleri nin, köpek yayını’ndan farklı olarak yüzgeçlerinin dikenlerine bağlı ze bir bezleri vardır, böylelikle düşman larında derin yaralar açabilirler.
«Arius» ile «Felichthys» gruplarında çok garip kuluçka âdetlerine rastlıyoruz. Az sayıda yumurtlanan yumurtaları bazen kiraz iriliğinde olurlar. Anne veya babadan biri bunları ağzında muhafaza eder. Bir «Felichthys» yayın balığı’nın ağız boşluğu 70 santimdir ve yarım litre su alabilecek hacimdedir.
(Silurus glanus)
«Yayın» veya «büyük yayın» da denilen bu tür, sırt yüzgeç veya yüzgeçleri az gelişmiş veya yok olan, buna karşılık anüs yüzgeci çok uzan olan yayınbalığıgiller’dendiTi Uzunluğu 260-300 santim, ağırlığı 200 kilo olabilir. Tatlı suların bu devi Orta Avrupa ile Asya nehirleriyle göllerinde yaşar. Özellikle Tuna havzasıyle Hazer denizinde boldur. Buna karşılık Güney Avrupa ile İngiltere’ de bulunmaz. Bunun yumurta dökümü mevsimi mayıs ve hazirandır. Dişi, 3er milimetre çapında 300.000 yumurta yumurtlar. Pek obur olan yayın, balıklarla, ayrıca küçük memeliler ve kuşlarla beslenir. Eti sertliğine rağmen makbuldür.
Yayın’ın en yakın akrabaları Af. rika’ya öz Eutropius ile Schilbe gnıplan üyeleri ile Hindistan Saccobranchus larıdır. Bu sonuçların, bilimsel adlarından da anlaşıldığı üzere, solungaç deliklerinde başlayarak omurga boyunca kuyruğun ucuna kadar uzanan iki hava keseleri vardır. Bu yayınbalığıgüler bu tertip sayesinde «Clarias» lar gibi bir sudan çıkıp öbürüne geçebilirler.
Üçüncü bir yayınbalığıgiî grubu sırt ve anüs yüzgeçleri kısa, yağ yüzgeçleri ise iyi gelişmiş olanlardır. Köpek yayını bu gruba girer.
YAYINBALIĞIGİLLER» (Siluridae) de balıklardaki normal pullar hiç yoktur: Bu balıklar ya tamamen çıplaktırlar, ya da iri kemik levhalarıyle kaplıdırlar.
Kemik levhalar bazılarında yalnız kafa bölgesinde bulunur, bazılarında meselâ zırhlı yaym’da ise bütün vücudu örterler. Bu balıkların kalın dudaklı ağızları çok sayıda ipliksi bıyıklarla çevrilidir. Sazanlarda olduğu gibi, bunlarda da sırt yüzgecinin, bazen de göğüs ve karın yüzgeçlerinin ilk ışınları kemikleşip güçlü birer diken halini alabilir. Bazı yayınbalığıgillerde hava solunumu için yardımcı organlar vücut bulmuştur.
Yayınbalığıgiller’e Amerika, Asya ve Afrika sularında çok bol olarak rastlanır, Avrupa’da sadece birkaç türleri vardır. Hepsi yırtıcı balıklardır. Bazılarının elektrik deşarjlarıyle kurbanlarını sersemletmek kabiliyeti vardır. Avrupa’da yenildikleri enderse de Afrika’nın, Asya’nın ve Amerika’nın bazı bölgelerinde çok aranılan balıklandandırlar.
Yaymbalığıgiller’in ilk grubu, derileri çıplak, anüs ve sırt yüzgeçleri ise çok uzamış olan türlerdir. Afrika nehirleriyle sığ göllerinin «Clarias» veya «Harmouth» denilen türleri bunlardandır. Bu hayvanların solungaç deliklerinin içindeki dallı organlar, hava solunmalarını mümkün kılar. Bu yüzden geceleyin sudan çıktıkları ve toprak üzerinde sürünerek yiyecek aradıkları görülür. Sudan’ın bir türü «Clarias lazera» hatta bütün, kuru mevsimi inlerin içinde geçirir ve ortalık karardıktan sonra yiyecek aramaya çıkar.
o Clarias» ların vücudu da uzamış olmakla beraber, Afrika türlerinden «Gymnallabe» ve «Channallabe» ler düpedüz yılansı balıklardır. Bunlar göğüs ve karın yüzgeçlerini de kaybetmişlerdir. Yayınbahğıgiller’e öz bıyıklan olmasa, yılan batağı zannedilmeleri işten olmazdı.
Heterobranchus lar «Clarias» lara çok benzerler, fakat farklı olarak bir yağ yüzgeçleri vardır. Hava solunumuna imkân veren organlar onlarda da bulunur. Yerliler onlara «Hale» derler. Bu balıklar, Nil, Nijer ve Zambezi nehirleri arasındaki salarda yaşayan tropikal türlerdir.
