Balıklar

YEŞİL MORAY

(Gymnothorax funebris)
Orta Amerika Atlantik sularının yerlisi olan «yeşil moray» ın, görünüşü kadar tabiatı da yırtıcıdır. 180 santim veya daha uzun olabilen güçlü ve yılanmısı bir vücudu vardır. Kuvvetli çeneleri bir sürü keskin dişle silâhlıdır. Görünüşteki yeşil rengi, arduaz mevisi sert ve pulsuz derisini kaplayan parlak sarı çamurdan ileri gelir. Türlü çizgiler, yollar, benekler ve lekelerle süslü, yüzü aşkın moray türü vardır. Bizim için en ilginci eski Romalıların devrinde eti çok makbul bir Akdeniz türüdür (Muraena helena). Moray’ lar başka yıianbalıklan’ndan, göğüs ve karın yüzgeçlerinin olmayışı ve ufak ve yuvarlak solungaç yanklanyle ayırt edilirler.
Moray’lar genellikle kayaların arasında yaşarlar. Esaret hayatında da bir deliğin veya yarığın içine sıkışabildikleri takdirde hayatlarından memnundurlar. Yırtıcılıklarını akvaryumda da devam ettirirler

DENİZ YILAN BALIĞI

(Conger oceanicus)

«Deniz yılanbalığı», genel görünüş bakımından Amerika nehir yılanbalıkları’na benzer. Fakat deniz yılanbalığı, küçük göğüs yüzgeçlerinin hemen yukarısında ve arkasında başlayan sırt yüzgecinden derhal tanınır. Amerika nehir yılanbalığı’nda bu yüzgeç göğüs yüzgeçlerinin çok arkasında başlar. Amerika nehir yılanbalığı’nm ayrıca derisine gömülmüş minik pullan vardır, deniz yılan balığı’nın hiç pulu yoktur.
Bu iki türün hayat hikâyeleri az çok farklıdır. Deniz yüanbaiıkları hayatlarının tümünü tuzlu sularda geçirir ve yumurtlamak üzere nispeten kısa bir yolculuk yaparak derin sulan boylarlar. Minik yumurtalar suda yüzer, yavru balıklar da bir «leptocephalus» devresi geçirdikten sonra yılanbahklarına öz şekli alırlar. Lârvalık devrelerinde çok ufak, yassı ve saydam yaratıklardır. Bu arada büyüklerine öylesine benzemezler ki, uzun zaman ayrı balık çeşitleri oldukları zannedilmiştir.
Deniz yılanbalık.ar Atlantik Okyanusunun her iki tarafında yaygındırlar, fakat Birleşik Amerikalım Pasifik kıyısında bulunmazlar. Avrupa sulanndakiler daha iridir: 3 metre uzunluğunda ve 50 kilo ağırlığında olabilirler. Amerika kıyılarındakilerin arasında 120 santimlik uzunluğu aşanlar enderdir.

NEHİR - YILANBALIĞIGİLLERİ’ NİN GÖÇÜ

«Nehir yılan balığı» veya öbür adiyle «Avrupa yılan balığı» (Anguilla anguilla) denizlere nasıl göç eder? Uzun zaman esrarını muhafaza eden bu olay şöyle olagelir: İrileşmiş nehir yılan balıklarınım, yani 30-50 santimlik erkeklerle 40-100 santimlik dişilerin, sonbaharda, o güne kadarki hayatlarını geçirdikleri yerlerden yola çıkıp derelerle ırmaklar boyunca, kendilerini denize götürecek nehirlere indikleri dikkati çekmiştir. Bu nehir yılan balıklarının sırtı ile yanları siyah, karınları ise gümüşî bir beyazdır. Gözleri çok iridir. Etleri normal zamandakinden daha lezzetlidir.
Göl yılan balıkları dahi bu göç harektine katılır ve gece sudan çıkıp çiğden ıslanmış otların üzerinde en yakın akarsuya doğru yol alırlar.
Nehir yılan balıkları bir kere denize vardılar mı gözden kaybolurlar. Bu devrede ancak sayılı birkaç yerde: Meselâ istanbul ve Çanakkale boğazlarında, Messina boğazında, Baltık ve Manş denizlerinde görülebilmişlerdir.
Avrupa nehir yılan balıkiarı’nm Atlantik’teki Sargasso denizinin orta kısımlarına yumurtlamaya gittikleri muhakkak gibidir. Zira «leptoeephalus» denilen minik, yassı ve saydam larvalar ancak burada ele geçirilebilmiştir. Bunlar mart ile temmuz arası yumurtadan çıkarlar ve bu alanda gitgide uzaklaşırlar. Dişi yılan balıklan kış ortasında yumurtladıktan sonra ölmüşlerdir. Golf strim sıcak su akıntısı yavruları gitgide Avrupa kıyısına yaklaştırır. Bunlar bir yandan akıntıyla sürüklenirken büyürler de. Meselâ, mart ayında dünya yüzüne çıktılarsa, aynı yılın haziranında 25 milimetre, ertesi yılın haziranında 53 milimetre, daha sonraki yılın haziranında ise 75 milimetre uzanluğundadırlar. Lârvaîık safhaları böylece iki buçuk yıl sürmüş olur. Bu devrede saydam birer genç yılan balığı görüntüsünü alarak kıtanın sularına girerler.
Genç nehir yılanbalıklarr’nın kıta sularına girişleri çok ilginç bir biyolojik olaydır. Elverişli şartlar altında milyonlarca nehir yılanbalığı bir araya dizilerek «kordon» denilen yaklaşık olarak birkaç kilometre uzunluğundaki, bir metre enindeki ve yarım metre kalınlığındaki yapıtı meydana getirirler. Akıntıya kargı yolculuk gündüzleri durur ve geceleri tekrar başlar. Hiçbir engel nehir yılanbalıkları’nı durduramaz. Böylece nehirlerden çaylara geçer ve derelere kadar varırlar. Genç nehir yılanbalıkları şimdi renklenmiş.Serdir, çok geçmeden sarı yılanbalıkları olacaklar, on, onbeş yıl süresince büyümeye devam ettikten sonra, gümüşlü bir renk alacaklar ve deniz yolculuğuna girişeceklerdir.
Kuzey Amerika’nın doğusu ile Orta Amerika’da ve. Batı Hint adalarında yaşayan Amerika nehir yılanbalığı’nın (Anguilla rostrata) hayatında da aynı göçler yer alır. 30-180 santim uzunluğundaki ve 7-12 yaşındaki dişi Amerika nehir ve göl yılanbalıkları kıyılara göç eder ve sonbaharda denize varmış ‘ olurlar. Suyun dışındayken derileri yoluyla solunurlar. Kıyıya yakın acımsı sularda büyüdükleri için, ergin erkeklerin bu kadar uzun bir yolculuk yapmalarına hacet kalmaz. Erkekler genellikle dişilerden ufaktırlar: 30 - 45 santim uzunluğundadır lar. Amerika nehir yılan balıklarının hedefi de Sargasso denizidir. Fakat bunun için izledikleri yol, Avrupalı akrabalarınımkinden üs misli kısadır. Japon yüanbaiıkları (Anguilla japonica) ile Avustralya yılanbalıkları (Anguilla australis) de benzer göç yolculuklarına girişirler. Birincilerin yumurta dökümü yerleri Japonya’nın doğusunda, ikincilerinin ise Avustralya’nın doğusundadır. Bunların göçleri Amerika nehir yılanbalığı’nınkinden de kısadır. Ekvator bölgeleri ise göç etmeyen on kadar tür barındırır.
Nehir yılanbahkları’nın, bazı şartlar altında, meselâ esaret hayatında hiçbir üreme zoru duymadan elli altı yıl yaşadıkları görülmüştür.

YILANA BENZEYEN BALIKLAR

BİR yılan balığı, bu balıkları bilmeyenler için sadece bir yılan balığı’dır. Fakat bu balıklar dikkatle incelendiği takdirde, aralarında dikkate değer ayrılıklar göze çarpar. Bazıları ısınklarıyle insanı zehirleyebilen parlak renkli ve yırtıcı iri yaratıklardır. Buna karşılık, solungaçdan farksız
davranış göstererek toprağın içine gömülen minik ve zararsız yılan balıkları da vardır. Bunlar bile ilginç yaratıklardır: Kuyruk önde olmak üzere kuma veya çamura gömülüş-lerindeki hız gerçekten şaşırtıcıdır. Yılan balıklan’nın hayat hikâyesi yetmiş beş yıl öncesine kadar tabiatın sırlarından biriydi Yavrularını ne şekilde doğurduklarını ve yavruların büyüyene kadar ne gibi safhalardan geçtiklerini kimse bilmiyordu. Simdi bütün yılan balıklarının yumurtalarını tuzlu suya yumurtladıkları tesbit edilmiştir. Yavrular, yılan bahğı’na hiç benzemedikleri yassı ve saydam bir safhadan geçerler. Çoğu türler hayatları boyunca denizde kalırlarsa da, bazıları uzun süreler tatlı suda yasar ve ancak yumurtlamak üzere denize dönerler.
Yılan balıkları çok uzun yapılıdırlar, ya minik pulları vardır, ya da hiç pulları yoktur. Yüzgeçlerinde diken yoktur, üst çenelerinin kendilerine öz bir şekli vardır. Hiç birinin karın yüzgeci yoktur, bazılarında göğüs yüzgeci de yoktur, tek tük birkaç tanesi ise hiç yüzgeçsizdir. Üyesi bulundukları karınları yüzgeçsizler (Apodes) takımının devleri 3 metre uzunluğunda ve 50-60 kilo ağırlığında olabilir. Yirmi kadar yılan, balığı ailesi arasında asıl yılanbalığıgiller (Anguillidae), deniz yılanbalığıgilleri (Leptoeephaüdae) ile moray yılanbalığıgilleri (Muraenidae) dikkati çeker.